Naarmate het WK voetbal in Zuid-Afrika vorderde was dat ook de vraag die telkens werd gesteld: wat gaat er met Zuid-Afrika gebeuren als het WK voetbal voorbij is? Keert alles weer terug bij het oude? Of heeft het WK gezorgd voor een aantal blijvende veranderingen?
Dat laatste was namelijk wel de bedoeling. Want voor het evenement begon, werd al druk gespeculeerd over de nalatenschap van het WK, ofwel de legacy, zoals ze in Zuid-Afrika zeggen. Die legacy werd er elke keer bijgehaald als iemand de kritische vraag stelde waarom zo’n geldverslindend toernooi in hemelsnaam in een land met zoveel armoede en werkloosheid gehouden moest worden. Kon dat geld niet beter besteed worden? En was het in Zuid-Afrika bovendien niet veel te gevaarlijk met al die criminaliteit?

Een jaar na het WK maakte het Zuid-Afrika Journaal in een drietal artikelen voor het AD een voorlopige balans op. De website van de in Kaapstad woonachtige Klaas Deknatel, die al ruim een jaar voor de start van het WK begon te schrijven over de voorbereidingen van het toernooi, gaf een minder somber beeld dan het beeld dat de Nederlandse media mij gaven. Toen ik in januari vorig jaar Klaas opzocht, inspireerden onze gesprekken mij om terug te gaan naar Zuid-Afrika. Ik wilde met eigen ogen zien hoe de Zuid-Afrikanen het WK beleefden.

Wat ik zag was verwarrend. En nu, een jaar later is het dat nog altijd.
“Wanneer ga je dat laatste stukje nu eindelijk eens schrijven?” werd mij het afgelopen jaar een paar keer gevraagd. “Wat is je eindconclusie? Was het juist om het WK in Zuid-Afrika te houden?”

Een eensluidend antwoord op die vraag is niet te geven. Daarvoor is een jaar te kort. En dan nog. Er zullen zonder twijfel veel rapporten en studies worden geschreven die zullen beweren dat het goed was. En boeken die juist het tegendeel zullen bewijzen.
Duidelijk is dat het WK veel geld heeft gekost. Tijdens een presentatie die in de laatste week in het FIFA-perscentrum in Kaapstad plaatsvond, werd een bedrag genoemd van 60 miljard rand (om en nabij de 6 miljard euro). Dat bedrag zou de Zuid-Afrikaanse regering in de afgelopen zes jaar hebben geïnvesteerd (de kosten die speelsteden afzonderlijk hadden gemaakt waren daar overigens nog niet bij opgeteld). Volgens recente cijfers zou het bedrag inmiddels zijn opgelopen tot 12 miljard. Dat is veel geld, al was groot deel van het bedrag bestemd voor de bouw van nieuwe infrastructuur, zoals de modernisering van het vliegveld, de aanleg van een nieuwe buslijn, een snelle trein en brede snelwegen. Allemaal zaken waar Zuid-Afrika ook na het WK profijt van zal hebben. Maar 2 miljard voor zes nieuwe stadions, blijft natuurlijk heel veel geld.

Toch zal ik nooit vergeten hoe de mensen meeleefden met het WK. Hoe ze uit de townships naar de Parade, het grote plein in de stad, kwamen om de wedstrijden op een groot scherm te volgen en het mondiale feest mee te vieren. Hoe er ook in de townships tijdens de wedstrijden werd gezongen en gedanst. Hoe het zelfbewustzijn groeide: wat waren de Zuid-Afrikanen trots, omdat hun land erin was geslaagd om zo’n groots evenement te organiseren. En waar ik de eerste dagen nog mensen tegenkwam die somber hun bedenkingen uitten, omdat ze het WK zagen als een feestje voor de politieke elite, waarvoor zij niet waren uitgenodigd, groeide het enthousiasme dat ook na de uitschakeling van Bafana Bafana bleef voortduren.

Ook Gideon, de stickman van Khayelistha bleef lachen. Voor aanvang van het WK vertelde hij dat hij honderd wandelstokken hoopte te verkopen. Dat aantal haalde hij bij lange niet. De teller bleef steken bij zestien. Maar Gideon werd nooit somber, al wist hij je wel haarfijn uit te leggen wat er mis was in zijn land. “Zie je al die mensen op straat?” zei hij toen we op een zondagochtend door Khayelitsha liepen. “Voor veel van hen is het nog maar de vraag of ze vandaag zullen eten.”

De ongelijkheid tussen de haves en de not haves in Zuid-Afrika is groot. Daar brengt een WK niet zomaar verandering in. Niet ver weg van de betere wijken van Kaapstad, waar de overwegend blanke bevolking woont, tref je de derde wereld in de vorm van kilometerslange rijen krottenwoningen in de informal  settlements van de townships. Daar leeft nog altijd een groot deel van de zwarte bevolking en zie je geen blanken op straat. Want al is de apartheid formeel afgeschaft, de zwarte, gekleurde en blanke bevolking leeft nog altijd grotendeels in van elkaar gescheiden werelden en de vraag is of dat ooit anders zal worden.

Toch heeft dit WK de Zuid-Afrikanen aan het denken gezet. “Als wij in staat zijn om goed voor onze gasten te zorgen, waarom kunnen we dan ook niet goed voor onze eigen bevolking zorgen?” vroeg een commentator in een Zuid-Afrikaanse krant zich af. En toen ik een bezoek bracht aan een bejaardenhuis in Khayelitsha merkte de hoogbejaarde Lydia op dat er iets in de hoofden van de mensen was veranderd. “We moeten dit koesteren. We mogen dit niet verloren laten gaan,” zei de tachtigjarige hoopvol toen ik afscheid van haar nam.

Ook bij Pindiwe en haar man Albert proefde ik hoop. Hoop op vooruitgang, hoop op een betere toekomst. De hoogzwangere Pindiwe runde een koffietentje van golfplaat. Albert verdiende de kost als taxichauffeur. Hij vertelde dat hij elke dag zijn busje vollaadt met buurtgenoten om ze naar hun werk te brengen in The Waterfront, de toeristische trekpleister in de haven van Kaapstad. Overdag rijdt hij dan toeristen rond en aan het einde van avond brengt hij zijn buurtgenoten weer van hun werk naar huis. Van het extra geld dat hij zo verdiende, kocht hij een tweede busje. Daarmee rijdt een buurman de buurtkinderen naar een betere school in een betere wijk. Want voor beter onderwijs moet je buiten de townships zijn.

In Pindie’s Place ontmoette ik ook de goedlachse Des, een oudere heer die elke dag langskwam voor zijn koffie en vetkoek. Meer kon hij zich niet veroorloven, zei Des, terwijl hij zichtbaar van zijn vetkoek genoot. De dag voor de finale wist Des mij uit te leggen waarom Spanje wereldkampioen ging worden. “Spanje speelt de korte bal. Dat lijkt makkelijk, maar is moeilijk. Om de korte bal te spelen, moet je met elkaar samenspelen en vertrouwen in elkaar hebben.”

Het was mooi om in de keuken van Pindiwe zoveel levenskracht en optimisme te zien. “Weet je wat, zei Gideon, de stickman van Khayelitsha toen we onze thee op hadden. “Waarom kom je over een tijdje zelf niet terug om te kijken wat het WK ons heeft gebracht?”
“Misschien doe ik dat wel”, zei ik tegen Gideon. “Misschien kom ik ooit terug om dat met eigen ogen te kunnen zien.” In Township Twenty Fifteen of Townhip Twenty Seventeen of misschien in Township Twenty Twenty. Gideon knikte goedkeurend. “Maar ik beloof niks hè,” zei ik toen we naar buiten liepen. Belofte maakt nu eenmaal schuld.

Als je dit WK zou moeten karakteriseren is het dat veel van de hoge verwachtingen niet werden waargemaakt. Daarom zou dit WK best weleens de geschiedenisboeken in kunnen gaan als het WK van de niet ingeloste beloften.

Een paar uren voor de finale begon reed ik Blikkiesdorp binnen. Blikkiesdorp is het symbool voor wat alles wat er mis was aan dit WK in Zuid-Afrika. Op een kale zandvlakte direct naast het vliegveld leven duizenden mensen in golfplaten hutjes. Als de hutjes er niet zo nieuw uit zouden zien, zou je denken dat Blikkiesdorp een informal settlement zou zijn. Maar dat is niet zo: de golfplaten hutjes zijn daar in de maanden voor het toernooi door de gemeente neergezet. Waar Zuid-Afrika er alles aan deed om zich de afgelopen weken zo goed mogelijk aan de buitenwereld te presenteren door te laten zien dat het land heus wel in staat was om een groot evenement als het WK te organiseren, werd Blikkiesdorp de schandvlek van dit WK.
Veel buitenlandse kranten wisten Blikkiesdorp te vinden om er een verhaal te maken over de deportaties die er voorafgaande aan het WK plaatsvonden. Want zo zou je de veelal gedwongen relocation van mensen naar Blikkiesdorp ook kunnen noemen. Daklozen die rondzwierven in wijken in de stad, zoals Greenpoint, werden naar Blikkiesdorp gedirigeerd. In het straatbeeld rondom het nieuwe fotogenieke stadion pasten natuurlijk geen daklozen. Bij Athlone werd een informal settlement ontruimd. Dat stond te dicht bij het oude stadion, waar tijdens dit WK veel van de ploegen trainden en dus te veel in het oog. Zelfs vanuit Johannesburg werden er mensen naar Blikkiesdorp gebracht.

Karima, een van de bewoonsters van Blikkiesdorp vertelde hoe er hier inmiddels 1667 units waren neergezet. Oorspronkelijk waren de units van 3 bij 6 meter bedoeld voor een persoon, maar inmiddels woonden hele families in de structures. De buurt was ingedeeld volgens het alfabet. De mensen in het A-blok woonden er het eerst. Zijzelf woonde in het M-blok, omdat ze met haar buurt een rechtszaak van bijna twee jaar tegen de gemeente had gevoerd om te voorkomen dat ze hier terecht zouden komen. Karima maakt deel uit van een anti-eviction campaign-groep, die al jaren strijd levert tegen de overheid. Inzet: het bestrijden van armoede en achterstelling. Ze vertelde hoe vier units een wateraansluiting en een wc moesten delen, maar veel wc’s waren kapot zodat ze vaak met 16 units een wc moesten delen. “Mensonterend,” zei Karina.

Ik keek om me heen. In de golfplaten hut stond een koelkast. De bewoners hadden een televisie en buiten stond een auto. Dat gold natuurlijk niet voor iedereen die in Blikkiesdorp woonde. Maar afgezien het feit dat de hutjes er van buiten allemaal hetzelfde uitzagen, zag ik eerlijk gezegd geen verschil met de shags in de informal settlements waar ik de afgelopen weken was geweest. Ik vroeg aan Karima waar ze hiervoor woonde. In een informal settlement, een aantal kilometer verderop, zei Karima. “We woonden in hutjes langs de straat. Er is ons beloofd dat we echte huizen zouden krijgen, maar nu stoppen ze ons weer in shags. Ze zeggen dat dit tijdelijk is. Maar dat zijn loze beloften. Zodadelijk zitten we hier weer tien jaar. We willen hier niet wonen. Dit is de bush of evil.”
Daarna klaagde Karima dat er een heleboel mensen waren bijgekomen voor wie Blikkiesdorp aanvankelijk niet was bedoeld. Er woonden hier inmiddels nu al meer dan 30.000 mensen. “Dit is de dumpplek van het WK geworden,” zei Karima. Daarbij hadden zich nog meer nieuwe bewoners gemeld die in Blikkiesdorp wilden komen wonen. Buitenlanders en mensen uit de Oost-Kaap. Die werden ’s avonds door de politie bij de poort geweerd, zei Karina.

Toen ik Blikkiesdorp weer uitreed, bedacht ik hoe krankzinnig het was dat de overheid dit kamp had gebouwd met het doel om de armoede uit het zicht van de wereld de houden. Je hoefde maar even de N2 op te rijden om daarmee geconfronteerd te worden door de kilometers lange rijen krotten waar de have nots van deze wereld wonen.

Ook bij een volgend bezoek aan Elephant Park, toen de stamgasten van Toto’s kroeg buiten verlekkerd naar mijn huurauto stonden te kijken, was ik tamelijk zeker van mijn zaak. “Mooie auto”, zei Dex. “Geef die maar aan mij aan mij. Want jij gaat binnenkort toch weer terug naar Nederland.” “Te laat,” zei ik tegen Dex. “Denk je nu echt dat je de eerste bent die mij dat vraagt? Maar ik kan je wel op de wachtlijst zetten.”
Daar konden de mannen wel om lachen.

Geven kan al snel tot scheve ogen leiden. Als je de een geeft, waarom zou je de ander met lege handen laten staan? Dus als je een foto van het ene Bafana Kid maakt, dan moet je ook een foto maken van de andere Bafana Kids die daar omheen staan. En als je dat ene Bafana Kid belooft dat je hem die foto zal geven, dan geldt dat natuurlijk voor hen allemaal.
“Waar is mijn foto?” zei de kleine Bandla boos toen ik twee dagen geleden de buurtkinderen in Khayelitsha hun foto’s kwam brengen. Ik wist zeker dat ik ook een foto van Bandla had gemaakt, want ze was de langste en de donkerste van het stel en ze had de grootste voortanden. Maar hoe ik ook zocht, de foto van Bandla zat er niet bij.
“Nu is ze boos”, zei Yolisa, het meisje van de B&B, die in de straat staat waar de kinderen spelen. “Ze krijgt hem nog wel,” suste ik. “Ik stuur hem wel naar jullie op.”
“Als je nog in de buurt bent, kun je hem maar beter langs brengen,” zei Yolisa.

De stralende lach van Bandla maakte de extra rit naar Khayelitsha van vanochtend meer dan waard. “Toen je weg was, is ze de hele dag boos geweest,” zei Yolisa, die er weer bij was komen staan.

Een van de eerste dagen dat ik hier was kreeg ik op straat een folder in handen gedrukt van de CCID Cape Town. Deze koepelorganisatie waarschuwt ervoor om niet aan bedelaars te geven. “Give responsibly. Don’t promote begging.” Net zoals veel wereldsteden is Kaapstad een magneet voor bedelaars, aldus de folder. “Het is begrijpelijk dat u wilt helpen. Maar beseft u wel dat u daarmee het bedelen in stand houdt?” Beter is het om te geven aan de NGO’s, adviseert CCID. Die zorgen er dan wel voor dat de hulp dan goed terecht komt.

De Zambiaanse econome Dambisa Moyo trekt die redenering door. Zij stelt dat alle hulp door NGO’s beter achterwege kan blijven. In haar boek Dead Aid (Ondertitel: Why aid is not working and how there is another way for Africa ) stelt Moyo zelfs dat alle hulp averechts werkt. Hulp maakt mensen afhankelijk en regeringen minder afhankelijk van het volk: hulp ontwricht het economische en politieke systeem en hulp werkt corruptie in de hand. Moyo studeerde aan Harvard en Oxford en werkte een aantal jaren voor de Wereldbank voor ze overstapte naar Goldman Sachs. Moyo is niet de enige met deze opvatting. Ook haar voormalig Wereldbank-collega Robert Calderisi schreef een boek met dezelfde boodschap: The trouble with Africa, dat bijna dezelfde ondertitel heeft: Why foreign aid isn’t working.

Dat allemaal speelde door mijn hoofd toen ik afscheid nam van Lindi en de Vida e Caffe verliet. Om een antwoord op de vraag van Joyce en Frieda te geven: Nee, ik heb geen caffè latte voor de bewaker gekocht. Maar of ik daar goed aan heb gedaan?
Gelukkig zat hij niet meer op zijn post toen ik het parkeerterrein afreed.

Omdat ik in januari zelf geen tijd meer had om bij haar langs te gaan, stelde ik voor dat we elkaar zouden ontmoeten als ik terug zou komen voor het WK voetbal. Een paar dagen geleden was het zover. We spraken af in de Vida e Caffè in Woodstock, de wijk waar Lindi’s kantoor is gevestigd. Vida e Caffè is een trendy koffieketen, met vestigingen in Zuid-Afrika en Londen. Toen ik het parkeerterrein van het luxe kantorencomplex opreed, vroeg ik aan de bewaker bij de slagboom waar ik de Vida e Caffè kon vinden.
“Het is in dat kleine gebouw daar,” lachte de bewaker. “Doe mij maar een caffè latte.”
“Hoeveel suiker?”lachte ik terug.
“Drie,” lachte de bewaker weer.

Het gesprek met Lindi ging over beeldvorming. Over de spanning tussen het beeld dat mensen van de werkelijkheid hebben en de werkelijkheid zoals je die aantreft als je er ter plekke gaat kijken. Ik zei tegen Lindi dat ik niet had verwacht dat de segregatie in Kaapstad nog altijd zo groot was, temeer omdat Kaapstad doorgaat voor de meest multiculturele stad van Zuid-Afrika. In de stad zie je van alles door elkaar lopen, maar in de wijken geldt toch nog altijd soort zoekt soort. De blanken wonen in de betere wijken van de stad, in gated communties daarbuiten of in chique villawijken zoals Camps Bay aan de kust. Kleurlingen wonen in townships en suburbs waar overwegend kleurlingen wonen. Zwarten wonen in de townships en suburbs voor zwarten. Die scheiding is over het algemeen nog vrij strikt.

Lindiwe vertelde dat de segregatie in Kaapstad vrij recentelijk was ontstaan. Ooit was Kaapstad een multiculturele stad. In District 6, de wijk die grensde aan Woodstock woonden alle bevolkingsgroepen door elkaar. Maar daar kwam met het invoeren van de apartheid in de jaren zestig een einde aan. District 6 werd ontruimd, de huizen werden vernietigd en de bewoners gedeporteerd naar andere delen buiten de stad. Dat was het begin van de townships. Kleurlingen bij kleurlingen. Zwarten bij zwarten. Hele families werden opeens van elkaar gescheiden, buren die jaren naast elkaar hadden gewoond, mochten van hogerhand niet meer bij elkaar wonen.

Kaapstad gold tijdens de apartheid als het vakantieoord voor de blanke partijtop. Die zorgde er dus wel voor dat het er aangenaam wonen was. De gevolgen van de verdeel- en heerspolitiek die daarbij werd gebruikt zijn nog altijd zichtbaar. In Johannesburg, dat veel meer geldt als ANC-bolwerk, neemt de nieuwe zwarte elite een veel prominentere plaats in dan in Kaapstad, waar de verschillende bevolkingsgroepen nog altijd een diep wantrouwen jegens elkaar koesteren. “Zuid-Afrika is een complex land,” zei Lindi. “Heel veel dingen hebben een politieke betekenis.”

Daarna spraken we over de impact van het WK voetbal. Ik vertelde Lindi dat ik deze maand een aantal malen een wedstrijd in het Cape Town Stadium had bijgewoond en dat ik onder de indruk was van wat ik daar had gezien: ruim 60.000 mensen in het stadion en nog meer mensen daaromheen en er lag geen papiertje op de grond. Elke snipper die op de grond belandde werd meteen opgeruimd. De stad was de afgelopen maand in vele opzichten mooier dan anders, zei Lindiwe. “Heel de wereld heeft dat ook kunnen zien. Ik ben er van overtuigd dat dit WK enorm belangrijk is geweest voor de beeldvorming over Zuid-Afrika, wat je verder ook van de FIFA mag denken.”

Voor we afscheid namen hadden we het nog even over de vreemdelingenhaat tegenover Afrikanen uit andere landen. Die worden hier ook wel makwerekwere genoemd. Ik zei dat ik had begrepen dat veel zwarte Zuid-Afrikanen een hekel aan buitenlanders hebben, omdat ze bang zijn dat die hun baantjes afpakken. Maar ook dat veel Zuid-Afrikanen lui zijn geworden, omdat ze zomaar van alles gratis en voor niks krijgen. “Klopt het dat de verkopers bij de stoplichten buitenlanders zijn en degenen die staan te bedelen Zuid-Afrikanen?” vroeg ik.
“Helaas wel,” zei Lindi. “Je hebt ze toch niks gegeven?”
Ik zei dat ik van alle kanten voor de bedelaars werd gewaarschuwd. De enige die ik geld gaf, waren de straatverkopers en de parkeerwachten. Maar daar stond telkens een economische transactie tegenover. Die kregen dus gerust vijf rand (50 cent) van mij voor een zak sinaasappelen of het bewaken van mijn auto.
Daarna zei ik dat ik nog even een caffè latte voor de bewaker van de parkeerplaats wilde gaan halen.
Lindi keek me ongelovig aan. “Dat meen je niet. Die man moet gewoon zijn werk doen. Daar krijgt hij voor betaald. Pas op hoor, dit land zit vol met deugnieten.”

De huizen van NOAH behoorden tot de eerste bejaardentehuizen van het land. Ze zijn kleinschalig en zijn midden in de community gebouwd. De bedoeling is om de ouderen een zo lang mogelijk actief leven binnen de gemeenschap te geven.

“Ik ga nog elke zondag naar de kerk”, zegt Lydia van tachtig. Ze gaat dan met de taxi. Zo noemen ze hier de witte busjes die je overal ziet rondrijden.
Lydia woont al meer dan twintig jaar in het bejaardentehuis. “Toen ik hier kwam,was ik zestig. De opvang was niet meer dan een klein huisje. Nu is het een echt gebouw.”

De verzorgsters die ik binnen zie rondlopen zijn jonge vrouwen met een opgewekt humeur en een stralende lach.
“Ze doen alles voor ons,” zegt Lydia. Ze somt op wat er allemaal aan verzorging is. “Ze koken voor ons. Ze wassen en strijken voor ons. Als we ’s nachts niet kunnen slapen, wrijven ze ons in.  Er is een kliniek, er zijn medicijnen. We worden 24 uur per dag verzorgd.”
Bernardina van zestig, die naast Lydia zit, kan het allemaal alleen maar beamen. “Wat Lydia zegt is de waarheid,” knikt ze.

In het tehuis wonen twintig bejaarden, van wie er vier mannelijk zijn. Toen ik binnenkwam, zat een van hen naar voetbal te kijken. Ook Bernardina heeft het voetbal gevolgd, zegt ze. “Bafana Bafana is mijn team. Ik ben trots op onze jongens.”

Lydia heeft glaucoom. Daardoor kan ze bijna niet meer zien. Het voetbal heeft ze niet kunnen kijken, maar ze heeft wel gevoeld dat de mensen de afgelopen maand nader tot elkaar zijn gekomen. “Twenty Ten heeft iets in de hoofden van de mensen veranderd,” zegt Lydia. “We moeten dat koesteren. We mogen dat niet verloren laten gaan.”

Het is belangrijk dat jonge mensen elkaar opzoeken en hun ervaringen uitwisselen, zegt Lydia. Toen zij jong was kon dat niet. Tijdens de apartheid moest je als zwarte een pas bij je dragen waarin stond vermeld van welk ras je was en uit welke regio je kwam. Zonder die pas was het niet toegestaan om je eigen regio te verlaten. De pas toonde ook aan of je aanwezigheid in de blanke gebieden geoorloofd was. Omdat je er bijvoorbeeld moest werken.
Elke blanke had het recht om een zwarte naar zijn pas te vragen. Kon die de pas niet laten zien, dan kon hij worden gearresteerd of hij werd geslagen. Of allebei.
De nog jonge Nelson Mandela verzette zich publiekelijk door zijn pas te verbranden. De foto die daarvan werd gemaakt ging de hele wereld over.

Mandela verdween voor tientallen jaren in de gevangenis. Toe hij eindelijk vrij kwam, werd hij de eerste democratisch gekozen president van het nieuwe Zuid-Afrika. 
“Mandela heeft niet alleen veel voor de zwarte Zuid-Afrikanen betekend, hij heeft het hele land bij elkaar gebracht,” zegt Lydia. “Dat was een enorme verandering in Zuid-Afrika.”

Ze vertelt dat ze ooit in Namibië was. Daar zag ze veel verandering. Maar alles ging rustig. Er was geen druk of haast. Er was geen gejacht. Het ging kalm en vredig. “Verandering is goed,” zegt Lydia. “Maar verandering moet langzaam gaan.”

De afgelopen maand bezocht ik de circustent in Manenberg al een aantal keren, maar nog nooit zag ik er een wedstrijd. “Wanneer kom je nou eens een wedstrijd kijken?”vroeg Allie elke keer als hij me zag. Allie is een van de vrijwilligers die de leiding heeft over de catering in de circustent. Daarnaast is hij ook advocaat. Allie heeft verstand van wetten en regels. Daarom helpt hij de buurtbewoners ook met het regelen van juridische zaken.
Na zijn huwelijk, een paar jaar geleden, kwam Allie in Manenberg wonen.  Zijn vrouw komt er vandaan. “Ik hoef hier nooit meer weg. Mijn hele schoonfamilie woont hier,” zei Allie, die kantoor houdt in de stad.

Manenberg heeft geen goede reputatie. De wijk wordt geassocieerd met drugsoverlast en bendeoorlogen. Toen ik de township voor de eerste keer bezocht in januari van dit jaar vertelde vrijwilligster Yasmine mij vol enthousiasme over het Proudly Manenberg project dat de buurt in 2005 was begonnen. De buurt was het geweld op straat zat en had daarom een eigen mongo (My own ngo) opgericht om de leefbaarheid in de wijk vergroten. Sommige bewoners hadden zich aangesloten bij een  buurtwacht om de buurt veiliger te houden, anderen hadden een team gevormd dat de straten schoon hield en weer anderen waren bezig met de Manenberg Waterfront, een miniversie van de echte Waterfront in de haven van Kaapstad.
Omdat de Waterfront een groot succes is en  inmiddels uitgegroeid tot de grootste toeristische attractie van de stad, hadden de bewoners van Manenberg bedacht dat het wel leuk zou zijn om ook een boulevard te hebben om toeristen te kunnen ontvangen.

Er moest duidelijk nog wat gebeuren op het braakliggende terrein, maar er stond al wel een houten gebouw dat was ingericht als toeristenbureau en activiteitencentrum. De bewoners vlochten er wanddecoraties en beschilderden oude CD’s tot onderzetters. “Die gaan we als souvenirs aan de toeristen verkopen,” zei Yasmine.

Toen ik vorige maand weer in Manenberg terug was, zag ik dat er niet veel was veranderd. Wel stond er nu een circustent.
Ashley en Wafiq waren ook aanwezig. De twee jonge vrijwilligers had ik een dag eerder tijdens een talentenjacht ontmoet. Ze vertelden me dat het de laatste tijd weer veiliger was op straat. Kinderen konden weer buitenspelen. Toen zij nog kinderen waren, was dat te gevaarlijk.

Ook het afgelopen weekend was ik in Manenberg. Ik had Ashley en zijn vriendinnetje Michelle opgehaald om naar een voetbalwedstrijd te gaan kijken. De wedstrijd zou gaan tussen de leden van twee rivaliserende bendes. Die waren door het WK voetbal ook al aan het verbroederen geslagen. In plaats van op elkaar te schieten, speelden ze nu voetbal met elkaar.
Toen we het voetbalveld op reden, zagen we alleen wat kinderen netbal spelen, maar geen voetballende gangsters. “Ze zijn vannacht weer begonnen met schieten” zei Wafiq die op ons stond te wachten. “En dan niet eens de echte gangsters, maar de kleintjes.”
Ik vroeg hem waar er was geschoten.
“Hier op dit voetbalveld,” zei Wafiq.

Met gemengde gevoelens was ik daarom weer naar Manenberg gereden om mijn belofte aan Allie na te komen. Maar eenmaal binnen was het onthaal als vanouds. De bewoners die me herkenden waren blij dat ik er weer was.
Tijdens de wedstrijd leefde het publiek erg mee. Beide ploegen werden luid aangemoedigd, al was de meerderheid voor Spanje.

Na de wedstrijd bleek dat Allie al naar huis was. Ashley vroeg daarom of ik Wafiq ook even thuis wilde afzetten.
In de auto vertelde Wafiq dat hij het afgelopen weekend getuige was geweest van een schietpartij. “Dat was niet leuk, zei hij.  “Ik was verstijfd van angst.”
Ik vroeg Wafiq waar er was geschoten.
“Hier bij mij in de straat,” zei Wafiq. Hij stapte uit en bedankte me voor de lift.

Op straat was er niemand te bekennen.
“Waar is iedereen?” vroeg ik aan Ashley. “Blijft iedereen binnen door die schietpartijen?”
“Wacht maar tot we de hoek om zijn,” antwoordde hij.
Even later reden we door een woonstraat die er net zo uitzag als de vorige straten, waar we doorheen waren gereden, maar hier liepen er wel veel mensen op straat.
“Dit is Storms River Road, de drukste staat van Manenberg, “ zei Ashley.
Ik vroeg hem waarom het zo druk was.
“Hier wonen de gangsters,” zei hij.

Ik ging wat langzamer rijden om niet tegen iemand op te botsen.
De jongens gingen niet meteen opzij. Daarom stuurde ik voorzichtig om ze heen.
Terwijl we passeerden keken een paar jongens naar binnen.

“Dat waren de Americans,” zei Ashley toen we aan het einde van de straat waren. “Dit is hun territorium.”
Ik zei niks.
Ashley legde uit dat je de Americans en de HL’s had. Dat betekende Hard Livings. Sommige jongens kende hij. Daar had hij vroeger bij op school gezeten.
Ik schakelde naar zijn drie en trapte het gaspedaal wat dieper in.

“Zie je wel dat ze ons niks deden,” zei Ashley, toen ik hem weer bij het politiebureau had afgezet. “Wij zijn geen Hard Livings hè. Bedankt voor de lift. En rij veilig naar huis!”

Hier tijdens het WK zie je dat het sms’en en twitteren tijdens de wedstrijd een internationaal verschijnsel is. Iedereen moet zijn aandacht verdelen tussen wat er op het veld is te zien en het schermpje van zijn mobiele telefoon.
De wedstrijd Uruguay – Nederland was wat dat betreft een wedstrijd zoals alle andere.
“Ik zit in het stadion.”
“Met je perskaart?”
“Nee, gewoon kaartje gekocht via KNVB; 400 dollar voor betaald (gewone prijs).”
“Hè? 400 dollar? Dat is pittig.”

In de achttiende minuut: “Wat een wereldgoal.”
Voor ik kon antwoorden, had ik de volgende sms al binnen. Hij kwam niet uit Amsterdam.
“THATS WHAT I Am TALKING ABOUT!” Siya (Gugs).
Siya is de jonge journalist die ik een aantal weken terug had ontmoet bij Mzoli Meat in Guguletu. Toen hij hoorde dat ik een collega uit Nederland was, wilde Siya alles van de journalistiek in Nederland weten. We spraken af dat we elkaar voor mijn vertrek zouden treffen voor een kop koffie. Sindsdien stuurt Siya me regelmatig een sms, want het is er tot nu toe nog niet van gekomen.
Daarna kreeg ik een sms van Loyiso uit Khayelitsha. Met Loyiso zag ik alle groepswedstrijden van Bafana Bafana. “I told you Holland will be in the final.”
Vervolgens bleven de sms’jes uit de townships binnenkomen. Ricardo, de Oranjesupporter uit de kleurlingen township Heideveld , die ik een tijdje terug interviewde voor het Algemeen Dagblad, kon zijn geluk niet op. En Anthony, de wat oudere heer met wie ik op de Parade, in de tent van telecombedrijf MTN de wedstrijd Nederland – Slowakije had gezien complimenteerde me met de verrichtingen van mijn landgenoten.

Even leek Diego Forlan nog het feest te verstoren toen hij de gelijkmaker scoorde,
“Fout van Stekelenburg,” luidde het commentaar uit Amsterdam.

Maar na de rust liep het Nederlands elftal gelukkig weer snel uit naar 3-1 en begonnen de felicitaties uit de townships weer binnenstromen.
De laatste sms kwam van Gideon, the stickman van Khayelitsha:  “Hi Ricci, congratulation for the win. Now is the time to win the cup. I hope u celebrate well. My brother, goodnight.”

Toen bekend werd dat het WK voetbal in Zuid-Afrika zou plaatsvinden, kwam daar al snel veel kritiek op. Waarom moet je zo’n groot en duur evenement in een land organiseren waar zoveel armoede heerst? Kan Zuid-Afrika zich dat wel permitteren? Kan dat geld niet beter worden besteed om de armoede te bestrijden? Want de kosten van het toernooi komen grotendeels voor rekening van het organiserend land.

Op de website van de Zuid-Afrikaanse regering wordt het bedrag genoemd van R28 billion, ofwel 28 miljard rand (2,9 miljard euro). Dat bedrag had de Zuid-Afrikaanse aanvankelijk begroot voor de organisatie van het WK. Een groot deel van dat bedrag – 1,4 miljard rand – werd uitgegeven aan nieuwe infrastructuur, zoals snelwegen en de Gauteng-hogesnelheidslijn rondom Johannesburg. Daar heeft Zuid-Afrika na het WK dus ook nog profijt van. Andere opvallende kostenposten die de website vermeldt zijn de bouw en renovatie van stadions en politiebureaus (9,8 miljard rand) en de kosten voor veiligheid en bewaking (1,3 miljard rand).

De kritiek gold vooral deze laatste kostenposten. Wat gaat er straks met al die dure stadions gebeuren? Blijven die niet leeg staan?
En als de regering tijdens het WK zoveel geld kan uitgeven voor de veiligheid van de voetbalsupporters uit het buitenland, waarom doet ze dat dan niet voor de Zuid-Afrikanen zelf?

Gisteren gaf de Zuid-Afrikaanse afdeling van de World Future Society een persconferentie in het FIFA perscentrum in Kaapstad. De denktank schetste daarbij een toekomstbeeld van Zuid-Afrika in 2030. Allereerst werd er gekeken naar de gevolgen die dit WK voetbal voor Zuid-Afrika heeft gehad. Daarna besprak men de manier waarop het land het succes in de toekomst kan bestendigen.
De denktank was uitermate positief over de komst van het WK voetbal naar Zuid-Afrika. Het land heeft laten zien dat het in staat is om een dergelijk groot evenement te organiseren. Dat heeft het zelfbewustzijn van het land en de bevolking enorm vergroot. Ook heeft het WK voor een nieuwe dynamiek in het land gezorgd.
Door de investeringen die er voor dit WK zijn gedaan, heeft de Zuid-Afrikaanse regering de economie een enorme impuls gegeven, aldus de denktank. Volgens cijfers die op de persconferentie werden gepresenteerd, zou de Zuid-Afrikaanse regering in de afgelopen zes jaar R60 miljard rand hebben geïnvesteerd. Ruim het dubbele van het bedrag dus dat op de wesite van de Zuid-Afrikaanse regering wordt vermeld.
Het was een andere manier om te zeggen dat Zuid-Afrika veel geld heeft uitgegeven aan de organisatie van het WK voetbal, maar het was feestelijk zoals de denktank het bracht.

Vraag blijft hoeveel Zuid-Afrika werkelijk aan het WK heeft gespendeerd. Want de kosten van de Zuid-Afrikaanse regering op haar website vermeld betreffen alleen de kosten die de nationale overheid heeft gemaakt. De kosten die de negen speelsteden afzonderlijk maakten zijn niet mee gerekend. Ook kreeg de organisatie te maken met tegenslagen, zoals stakend bewakingspersoneel bij de stadions, dat in allerijl werd vervangen door een leger politieagenten. De kosten daarvan komen ook voor rekening van het gastland.

Toch is Zuid-Afrika in weerwil van het beeld dat veel mensen van het land hebben geen arm land. Op de IMF ranglijst die landen indeelt naar het BNP (Bruto Nationaal Product) staat Zuid-Afrika op de 30ste plaats. Veertien plaatsen onder Nederland en een plaats boven Argentinië. Daarmee doet Zuid-Afrika het dus lang niet slecht. “De meeste mensen die hier komen verwachten een derdewereldland aan te treffen,” zei een investeringsbankier die ik in januari van dit jaar interviewde. “Ze zijn totaal verbaasd als dat niet het geval blijkt te zijn.”
Tijdens het interview zaten we in het bedrijfsrestaurant, dat was gevestigd op de bovenste verdieping van een glazen kantoortoren in het zakencentrum van Kaapstad. De tafels waren gedekt met wit linnen en vanaf het buitenterras kon je in de verte de Waterfront, het enorme winkelcomplex in de gerenoveerde oude haven zien liggen blinken in de zon. De bankier vertelde dat de Waterfront de grootste toeristische attractie van de stad was. De mensen die naar Kaapstad op vakantie kwamen, gaven er graag hun geld uit.

Van Nederlanders die hier al eerder op vakantie waren geweest, had ik gehoord dat Kaapstad ‘een soort Barcelona’ was. In de Waterfront en op andere plekken van de stad doet Kaapstad inderdaad aan de Spaanse metropool denken. Mediterraan, modern en multicultureel, maar rijd je vijftien minuten de stad uit, dan doemt daar ineens de derde wereld op in de vorm van de eindeloze rijen krottten van de informal sections van de townships.

Een van die krottenwijken langs de N2 heet ook Barcelona. De informal section kreeg die naam, omdat de shags er in 1992 – het jaar van de Olympische Spelen van Barcelona – werden neergezet, vertelde toeristengids Mandisa mij toen we er een paar weken terug langsreden. De inwoners van Barcelona gooiden met stenen als ze zagen dat er blanken in de langsrijdende auto’s zaten. “Nee, nu doen ze dat niet meer,” stelde Mandisa me gerust. “Dat was lang geleden.”
Het stenengooien vond achttien jaar geleden plaats, maar haalde de afgelopen weken nog steeds de buitenlandse media. Ook in Nederland dook het verhaal weer op. Terwijl Mandisa en ik Barcelona voorbijraasden, waarschuwde een DJ op de radio weer voor de World Cup Blues.

Als Nederland vanavond de finale haalt, dreigt die misschien ook voor veel mensen in Nederland. Op internet worden er kaarten aangeboden voor meer dan duizend euro. Dat zijn de goedkoopste plaatsen. Kaarten voor de betere plaatsen kosten minstens 2000 euro. Met de reiskosten daar nog bij overstijgt dat al snel het modale maandsalaris in Nederland. Veel Nederlanders kunnen zich zo’n kaartje eigenlijk niet veroorloven. Maar ja, hoe vaak staat Oranje nu in de finale van het WK?

Zelf vind ik ook dat een journalist onbevooroordeeld en niet vooringenomen aan elk verhaal zou moeten beginnen. Een goede journalist gaat op zoek naar de feiten en laat die voor zich spreken. De vraag is of dat mogelijk is, want iedereen heeft zijn eigen manier waarop hij naar de wereld kijkt. Voor journalisten is dat niet anders. Er zijn allerlei zaken die hun blik beïnvloeden. De journalist is bijvoorbeeld een man. Of een vrouw.

Naast sekse zijn afkomst, opvoeding, opleiding, politieke voorkeur maar enkele van de factoren die van invloed kunnen zijn. Ook ambitie en karakter spelen een rol van betekenis. Journalisten die willen scoren, deinzen er niet voor terug om de feiten wat aan te dikken of andere feiten die hun verhaal nuanceren buiten beeld te houden. De journalistieke werkelijkheid laat zich gemakkelijk manipuleren. Journalisten trouwens ook.

Tijdens dit WK is goed te zien dat er een verschil is in de manier waarop de binnenlandse en de buitenlandse kranten over Zuid-Afrika schrijven. Waar de binnenlandse kranten zich vooral richten op euforische gevoelens van nationalisme en de betekenis die dit WK voor de toekomst van Zuid-Afrika kan hebben, berichten de buitenlandse media vooral over de tekortkomingen van het land, zoals de hoge misdaadcijfers en de zaken die er misgaan. Tenminste, dat meen ik te kunnen afleiden als ik de binnenlandse en de buitenlandse kranten naast elkaar leg.

Over de rol van de buitenlandse pers is men in Zuid-Afrika niet erg gelukkig. “De grootste bedreiging voor het succes van dit WK komt van de buitenlandse media,” zei Laurine Platzky, die namens de Westkaap-provincie de coördinatie van het WK rekening neemt, in een interview met een Zuid-Afrikaanse krant.
Vanochtend herhaalde ze die woorden tijdens een persconferentie in het Mediacenter in de Waterfront in Kaapstad. Daar had ze vooral geen goed woord over voor de tendentieuze berichtgeving over Zuid-Afrika door de Duitse en Engelse media. “Ik begrijp de Engelse pers niet. Blijkbaar zijn er mensen elders op de wereld die beter weten hoe het er in ons land aan toegaat dan wij zelf,” zei ze hoofdschuddend.

De persconferentie was verder een aaneenschakeling van goede berichten over het WK. Het toerisme deed goede zaken. De supporters die naar Kaapstad waren gekomen hadden de stad een 9 gegeven als rapportcijfer gegeven. En steeds meer Zuid-Afrikanen die in het buitenland woonden, dachten erover om terug te keren naar hun geboorteland, zei een van de sprekers.
Daarna mochten de journalisten vragen stellen. Een journalist van de Cape Times wilde weten waar het bericht vandaan kwam dat steeds meer Zuid-Afrikanen die in het buitenland woonden weer terug wilden komen. “Zijn er cijfers beschikbaar die dat ondersteunen?”
De spreker die het voorbeeld had aangehaald, zei dat die er niet waren, maar dat hij op internet een website had gevonden, waarop Zuid-Afrikanen in den vreemde zich konden aanmelden en dat wel een paar honderd van hen dat al hadden gedaan. “Het was meer een anekdotisch voorbeeld,” zei hij.

Vervolgens merkte een blogster in de zaal op dat het onderzoek waarop het rapportcijfer 9 was gebaseerd wel erg mager was. Het toeristenbureau had op het vliegveld vijftig mensen ondervraagd. Dat was op hetzelfde tijdstip gebeurd. Het stond allemaal wel vermeld in het bericht dat de Cape Times met chocoladeletters op de voorpagina had gezet, maar de vraag bleef hoe serieus je dit onderzoek kon nemen. “Komt er nog echt serieus onderzoek,” vroeg de blogster. Laurine Platzky zei dat dit onderzoek meer voor de lol was bedoeld, en dat er in de toekomst heus nog wel een gedegen onderzoek zou volgen.

Ik vroeg me af of deze vragen en antwoorden ook in de Zuid-Afrikaanse kranten terecht zouden komen. Een jonge zwarte jouranalist die ik na afloop sprak mopperde dat hij van zijn baas niet al te kritisch mocht zijn. “Daar zit de krant nu echt niet op te wachten.”

Soms kun je als journalist maar beter niet al te volledig zijn. Ik moest denken aan een verhaal dat ik ooit samen met een collega had gemaakt voor het toenmalige blad waarvoor we schreven en waarmee we enorm hadden gescoord. Het verhaal werd die dag in zoal alle nieuwsrubrieken op de radio en televisie besproken en werd daardoor het gesprek van de dag. De cijfers in ons verhaal waren opmerkelijk, maar er waren evengoed cijfers te verzamelen die het verhaal weerspraken. “Ach,” zei de toenmalige chef van de economische redactie. “Laat die maar weg. Statistieken zijn ook maar een mening.”

Ik vroeg of we niet te laat zouden komen.
“Welnee,” antwoordde hij.  “Het eerste half uur wordt er alleen maar gezongen. Het bidden begint pas om tien uur. Wat dacht je van een morning tea?”

Op straat begon het al aardig druk te worden. Er liepen opvallend veel mensen die netjes waren gekleed. De mannen waren in pak, de vrouwen in het wit. Sommigen droegen een witte hoed.
“Gaan al die mensen naar de kerk?” vroeg ik aan Gideon.
“De mensen die netjes aangekleed zijn wel,” zei Gideon. “De anderen gaan naar hun werk. Als ze tenminste werk hebben.
 De zondagrust gold blijkbaar niet voor iedereen in Khayelitsha.

We reden naar het treinstation van Khayelitsha bij Ilitha Park. Daar hoorde ik iemand mijn naam roepen. Het was Loyiso, die met zijn broer op weg was naar de Promenade, de grote shopping mall van Michell’s Plain. “We gaan even shoppen. Mijn broer heeft spullen nodig,” zei Loyiso.

Eerder deze maand had ik met Loyiso en zijn vriend Endy in de Solly Pub gezien hoe Zuid-Afrika werd ingemaakt door Uruguay. Direct na de overwinning van Nederland op Brazilië had Loyiso mij een sms gestuurd om me te feliciteren.
“Heb je Duitsland gisteren gezien?” zei Loyiso. “Dat gaat nog lastig voor jullie worden om die te verslaan. Voor Loyiso stond het al vast dat de finale Nederland – Duitsland zou worden. “Want natuurlijk hakken jullie Uruguay in de pan.”

Toen Loyiso en zijn broer afscheid van ons hadden genomen, gingen Gideon en ik op zoek naar een koffietentje. De deur van Pindie’s Place stond open. Pindiwe, de eigenaresse verwelkomde ons met een stralende lach.
Terwijl ze thee zette, lichtte ze de deksel van een pan en keek ze er even in.
“Wat is dat?” vroeg ik aan Pindiwe.
“Vetkoek, ”zei Pindiwe.

Vetkoek is een soort oliebol. De afgelopen weken heb ik er in de townships een paar van gegeten. In de fisherie’s zoals de snakbars hier heten, zijn ze vaak hartig belegd. Met een Russian bijvoorbeeld zoals een bepaalde worst wordt genoemd. Pindiwe had geen ‘vetkoek met Russian’, wel ‘vetkoek met chopped liver.’
Misschien een andere keer, zei ik tegen Pindiwe, toen we onze thee op hadden.

“Komen we echt niet te laat?” vroeg ik aan Gideon toen die eindelijk een kapperszaak had gevonden die open was. De kapper wees naar een zeecontainer in de verte. “Ik heb mijn gereedschap uitgeleend aan die jongen daar.”
 Met nog tien minuten voor het bidden zou beginnen, zat Gideon eindelijk in de kappersstoel. Swizzy, de kapper,  vertelde dat hij vroeger barman was. De kapperszaak had hij sinds een paar maanden. “Het is geen vetpot,” zei Swizzy. “Er zijn te veel kappers en de mensen in Khayelitsha hebben weinig geld. Voor een knipbeurt kun je 10 rand vragen. Dat schiet niet erg snel op.”

Met zijn tondeuse schoor hij Gideon’s hoofd glad.
Gideon voelde aan zijn kale schedel. “Ik hou van dit kapsel,” zei hij. Toen zette hij zijn muts weer op. “Ik moet het natuurlijk niet te koud krijgen.”

Eenmaal bij de kerk, die bestond uit een gehuurde zaal in de YMCA, bleek dat we niet de enigen waren die te laat waren. De halve kerkgemeente zat buiten op de binnenplaats op plastic kuipstoelen te wachten. “Die stoelen nemen we altijd weer met ons mee als de dienst is afgelopen,” zei Gideon. “Als we ze hier in het YMCA-gebouw laten staan, worden ze gejat.”

Toen het bidden na een kwartier afgelopen was, mocht iedereen die te laat was ook naar binnen. Een vrouw in het wit was nog aan het nabidden. Ze riep vreemde woorden en slaakte rare kreten. Spreken in tongen wordt dat ook wel genoemd. Iedereen wachtte gelaten tot de vrouw daarmee klaar was.

De rest van de dienst viel eigenlijk behoorlijk tegen en was vrij ernstig. De dominee sprak lang en er werd maar twee keer gezongen. Hoewel dat in het Khosa gebeurde, leek het gezang eerder afkomstig uit een Duitse opera.
In de zaal aan de andere kant van de binnenplaats van de YMCA was een dienst van een andere kerk aan de gang. Daar klonken gospelachtige gezangen en werd er luid meegeklapt. Het klonk alsof de mensen daar veel meer plezier hadden.

Na afloop kwam een vrouw in het wit zich verontschuldigen dat het jammer was dat de dienst niet wat leuker was geweest. Soms hadden ze heus wel wat leukere diensten met meer gezang, maar dit was toevallig weer eentje die tamelijk serieus was.
Ze vroeg waar ik vandaan kwam.
Nederland, zei ik.
Een van de kerkoudsten die stond mee te luisteren stapte naar voren. “Mag ik je dan feliciteren met jullie overwinning op Brazilië,” zei hij. “Dat was een mooie wedstrijd. Maar heb je ook Duitsland gisteren van Argentinië zien winnen?”

De Gratis Krant had namelijk een deel van de redactie (een man of tien) op kosten van de NCDO naar Zuid-Afrika gestuurd. De NCDO had daarvoor ruim 40.000 euro betaald. In Nederland vroeg men zich af of dat wel kon. De SP stelde zelfs Kamervragen over ‘het snoepreisje’ en maakte zich zorgen over de journalistieke integriteit.
Het verweer van de hoofdredacteur van de Gratis Krant was dat ze het hadden gedaan ‘om meer begrip en bekendheid te kweken voor de ontwikkeling van Zuid-Afrika’. Dat was hard nodig, want in Nederland weten de mensen niks van Zuid-Afrika. Ze weten alleen dat het er gevaarlijk is.

De Gratis Krant had de subsidie aangevraagd, omdat er geen budget was om journalisten te laten berichten over de ontwikkeling van Zuid-Afrika. Het geld was er misschien wel, maar de krant besteedde dat liever aan berichtgeving over andere zaken. Zaken waarover de mensen in Nederland graag willen lezen. Een krant moet haar prioriteiten stellen.
De Blonde Collega en de mannelijke journalist met wie ze een Gezichtsbepalend Duo van de Gratis Krant vormt, werden niet uit de NCDO-subsidiepot betaald, benadrukte de hoofdredacteur. De twee hebben een dagelijkse rubriek over Bekende Mensen en De Wereld van het Grote Geld. Dat zijn zaken waarover de mensen in Nederland graag willen lezen. Logisch dat de Gratis Krant daar zelf wel geld voor over heeft.

De hele zaak liep met een sisser af, net zoals de affaire rond de Bavaria-Babes, een belangrijke kwestie die heel Nederland in de ban had en waarover de Gratis Krant uitvoerig had bericht. Wel drong de SP nog aan op strengere regels, die de integriteit van de media zouden moeten waarborgen.

Daarna vond iedereen het wel best, want de realiteit is dat De Gratis Krant natuurlijk allang niet meer het enige Nederlandse medium is dat zich laat sponsoren door organisaties zoals de NCDO. Vaak gebeurt dat indirect, wanneer door allerlei organisaties gesponsorde verhalen en beelden van freelance journalisten, freelance fotografen en freelance filmmakers in de kolommen van kranten en weekbladen of op televisie belandden.

Over deze en andere zaken spraken de Blonde Collega en ik toen we eerst naar Camps Bay reden, een stukje Kaapstad met de allure van een Franse badplaats. Op het zonnige terras met uitzicht op de oceaan, vertelden we elkaar wat we de afgelopen weken hier zoal hadden gedaan.
“Heb jij je hier vaak onveilig gevoeld?” vroeg de Blonde Collega.
Mijn blik dwaalde over de boulevard, op zoek naar eventuele tasjesdieven, want de Blonde Collega had haar tas vervaarlijk naast zich in het zicht gezet.
“Soms wel,” antwoordde ik, terwijl er in de verste verten geen tasjesdief was te bespeuren.
De Blonde Collega vertelde me hoe de mensen in Nederland voor haar vertrek reageerden, als ze hun vertelde dat ze naar Zuid-Afrika ging. “Levensgevaarlijk!” hadden ze steevast geroepen. Daarom was ze zelf ook gaan twijfelen of ze hier als vrouw alleen kon rondlopen. Zeker toen haar mannelijke collega al eerder terug naar huis was gegaan.

Voor ik hiernaartoe vertrok, had ik de hoofdredacteur van Voetbal International Johan Derksen op televisie horen verkondigen dat zijn verslaggevers tijdens het WK onder geen beding zonder begeleiding de straat op mochten. Veel te gevaarlijk, zei Johan Derksen, terwijl de VI-verslaggevers toch bepaald geen doetjes zijn.
In Nederland geldt Johan Derksen als een televisiepersoonlijkheid met een uitgesproken mening. In Nederland is het hebben van een uitgesproken mening een groot goed. Veel mensen denken daarom ook dat het waar is wat Johan Derksen zegt.

De Blonde Collega en ik waren het met elkaar eens dat het beeld dat we ons vooraf over Zuid-Afrika hadden gevormd niet overeenkwam met onze eigen ervaringen. “Ik voel me hier in de stad best veilig,” zei de Blonde Collega. “Hoe is dat in de townships?”
Ik moest haar bekennen dat ik dat nog steeds niet wist. Als de mensen in de townships je zagen, staarden ze je wel aan, maar echt bedreigend kon je dat niet echt noemen.

Daarna reden de Blonde Collega en ik naar de townships. “Ik voel de blikken van de mensen,” zei de Blonde Collega, die baalde dat ze blond was. Ze draaide haar raampje dicht. “Zijn de deuren wel goed op slot?”

In Manenberg stopten we en stapten we uit. “Hé Ricci, ben je er weer,” zeiden de mensen die ik er al eerder had gesproken.
Daarna reden we naar Khayelitsha. Tot mijn verbazing was Lookout Hill open voor publiek. “Pas wel op als je naar boven gaat, want de trap is nog steeds niet gemaakt,” zei Sim.

Toen de Blonde Collega en ik naar boven gingen, kregen we gezelschap van twee bewakers. “Voor het geval dat er skollies zijn,” zei de kleinste bewaker. Skollies zijn straatschoffies. Soms stelen ze en beroven ze mensen. In dat geval worden ze ook wel tsotsi’s genoemd.
Boven zagen we geen skollies. Wel een jongen in hippe kleding en twee meisjes. Die konden zo doorgaan voor de leden van Destiny’s Child. De drie speelden met hun mobieltjes. Verderop tegen de balustrade stond een voluptueus meisje dat bevallig om zich heen keek. De bewakers vonden haar wel leuk.

Weer beneden stopten we ergens om spelende kinderen te fotograferen. “Komen jullie uit Nederland. Wat leuk,” zei een van de moeders die stond toe te kijken. “Bij mij in de straat logeert een Duits meisje.”
Toen stapten we weer in en reden we Khayelitsha uit. De Blonde Collega vroeg me niet meer of de deuren wel goed op slot zaten.

Nu was ik weer terug in de shebeen. Toen ik binnenkwam was de wedstrijd al vijf minuten bezig. Binnen was het rustig. Aan een houten tafel bij de televisie zaten Emson, Anele en Mangola. Ze praatten meer dan dat ze keken. Ze dronken kleine glaasjes brandy.
Anele vertelde dat hij ook wel Ace werd genoemd. De bijnaam van Mangola was MC.
MC vroeg of ik het hier leuk vond.
De eerste vraag die Ace stelde was hoeveel vrouwen ik had gehad sinds ik in Zuid-Afrika was.
“We hebben mooie vrouwen in Zuid-Afrika, vind je niet?” zei MC.
Ik knikte. In mijn ooghoek zag ik dat Robinho een buitenspeldoelpunt maakte. Gelukkig had de grensrechter het ook gezien.

Een jonge vrouw in een Bafana Bafana-shirt kwam de shebeen binnen. “Mag ik je voorstellen aan Tinkie, mijn zuster?”zei Ace. “Vind je haar niet knap?” Hij lachte breeduit. Dat hij zijn voortanden miste deed daar niets aan af.
Ik zei tegen Ace dat Tinkie veel knapper was dan hijzelf. “Mannen moeten niet knap zijn,” lachte Ace. “Mannen moeten stoer zijn.”

Ik vroeg aan de mannen voor wie ze waren. Het maakte ze niet zoveel uit, alleen Ace dacht dat Nederland zou gaan winnen. Meteen daarop scoorde Robinho voor Brazilië.
Toto legde uit waarom de meeste Zuid-Afrikanen voor Brazilië waren. “De zwarte Brazilianen hebben Afrikaanse roots. Hun voorouders zijn ooit als slaven uit Afrika gehaald. Daarom lijken ze ook op ons.”
“De Brazilianen spelen daarom hetzelfde voetbal als wij,” zei Ace. “Vertel me eens. Als ik naar Nederland wil, hoe pak ik dat dan aan?”
Ik zei tegen Ace dat hij in de eerste plaats een paspoort moest hebben.
“En een visum,” zei Tinkie. “Maar die zijn ongelooflijk duur. Die kostten 10.000 rand. Hoe kunnen arme mensen zoals wij dat nu betalen? Wij kunnen daardoor nergens naartoe reizen.” Ik zei Tinkie dat ik 10.000 rand wel heel veel geld vond. “Weet je het zeker dat een visum zoveel kost?”
“Het is in elk geval heel erg duur,” zei Tinkie mokkend.

Er kwamen nog meer mensen binnen die mij de hand wilden schudden. Cromwell vroeg of ik aandacht wilde besteden aan de slechte omstandigheden waarin de mensen in Elephant Park moesten leven. Jefferson wees mij op de onveilige situatie in het struikgewas op de heuvel die aan het wijkje grensde. Daar was het te gevaarlijk en te vies voor de buurtkinderen om te spelen. “Laat de gemeente daar een speeltuin van maken,” zei Jefferson.
Op televisie zag ik nu pas dat André Ooijer speelde in plaats van Joris Mathijssen.

Een oudere vrouw kwam binnen. Ze heette Julia. Ze zette een witte plastic emmer voor mij op tafel neer en haalde het deksel eraf. Er zaten een paar schapenpoten in . “Lekker om te knabbelen,” zei Julia. “Schapenkop is nog lekkerder,” zei Toto. “Als je dat liever wil, kunnen we dat wel laten komen.”

Het werd nog drukker in de shebeen. Maria was half voor de televisie gaan zitten en Allisson schoof een stoel naast die van mij. Van twee kanten begonnen ze me te vertellen hoe de wijk door de gemeente werd achtergesteld. In andere delen van Khayelitsha woonden de mensen in huizen met stromend water en een eigen WC. Hier hadden ze dat allemaal niet. De openbare toiletten die ze hadden konden niet eens doorspoelen. Dat moesten ze doen met water dat ze zelf eerst uit de waterpomp hadden gehaald. “Weet je hoe dat voelt als je niet eens gewoon naar de WC kunt?” zei Maria.
Ik zei ze dat ik in andere townships had gezien en gehoord hoe sommige mensen huizen van de regering hadden gekregen, of anders van een buitenlandse hulporganisatie. Kwamen zij daar niet voor in aanmerking? Maria begon te zuchten. “Vraag me niet hoeveel formulieren ik heb ingevuld. Het leidt allemaal tot niks.”

De tweede helft was al een tijdje bezig. Oranje begon sterker te worden. Allison vertelde dat ze kleurlinge was en hier nog maar een paar maanden woonde. De meeste mensen woonden hier al tien jaar. “Het is niet te geloven hoe er met de bewoners van Endlovu wordt gesold,” zei ze hoofdschuddend. Daarna maakte ze met haar tanden een halve literfles bier open.
“Hallo, ik ben Gcobani. Dat spel je G-C-B-O-A-N-I.” Een man in een zwart leren jack had zich over mij heen gebogen. Daardoor miste ik de gelijkmaker.

Misschien moeten we hem nu even rustig de wedstrijd laten kijken, zei Toto toen Alisson over de volgende misstand wilde beginnen. De laatste twintig minuten kon ik daardoor weer helemaal meeleven toen Oranje de 2-1 scoorde. Het slot van de wedstrijd was zenuwslopend.“Rustig aan een beetje,” giechelde Allison. “Zo dadelijk krijg je nog een hartverlamming. Of een beroerte. Of allebei.”

Vroeger, toen hij nog jonger was, had hij zijn hele kamer volhangen met foto’s van spelers van Oranje. Marco van Basten, Frank Rijkaard, Dennis Bergkamp, Frank en Ronald de Boer. Nee, die heeft hij inmiddels weggehaald, lacht Ricardo. “Als je vader van drie kinderen bent ga je geen foto’s van volwassen kerels meer aan de muur hangen.” Maar een fan van het Nederlands elftal is hij altijd gebleven. “Kijk maar naar de oranje kussens op de bank en de gordijnen. Die hebben we al sinds het begin van het WK.”

Zelf voetbalt hij als centrale verdediger bij Santos, een club die is gevestigd in Heideveld. Niet het grote Santos FC dat nu in de hoogste divisie uitkomt, maar bij Santos AFC, dat in de lagere LFA-league speelt.

Op straat spelen drie jongetjes met een zelfgemaakt karretje. Even verderop sleutelt de buurman aan zijn auto. “Dit is een rustig deel van Heideveld,” zegt Ricardo. “Dat is goed, want er wonen hier veel kinderen.” Ricardo woont zijn hele leven in Heideveld, een van de vele townships van Kaapstad. Die ontstonden tijdens de apartheid in de jaren vijftig toen het voor zwarten en kleurlingen niet meer was toegestaan om te midden van de blanken te wonen. “Mijn opa heeft het nog meegemaakt hoe hij gedwongen uit de stad moest verhuizen.”

Heideveld was een paar jaar geleden bekend vanwege de hoge criminaliteit. “Vroeger was dit een ruige buurt, maar de laatste jaren is het hier beter geworden,”zegt Ricardo. Om de criminaliteit terug te dringen, hebben buurtbewoners de handen ineen geslagen. De straten werden opgeruimd en voor de kinderen werden er speciale opvangprogramma’s opgezet. Vier jaar geleden verhuisde Ricardo met zijn gezin naar een van de betere delen van Heideveld. Hij zou nooit helemaal uit de buurt weg willen. Zijn moeder woont om de hoek, net als zijn twee broers en zijn oma. Zijn zus, die is getrouwd met een blanke Zuid-Afrikaan is de enige van de familie die niet in Heideveld woont. “Ze wonen in Johannesburg. Maar als ze hier met vakantie zijn, willen ze hier altijd blijven logeren. Mijn zwager is gek op Heideveld. Die loopt de hele dag met een camera rond en een hele stoet kinderen achter zich aan.”

Doordeweeks werkt Ricardo als onderhoudsmonteur bij de gemeente, maar daarnaast staat hij al 26 jaar elk weekend op het voetbalveld. Hij speelt sinds zijn zevende bij de club uit Heideveld. Zijn opa en jongere broer speelden er ook. “Ik kom uit een echte voetbalfamilie,” zegt Ricardo. Voetbal is een belangrijke manier om te overleven in de townships. “Dankzij het voetbal rook ik niet en gebruik ik geen drugs.” Samen met zijn vrouw is hij nu bezig een trapveldje voor de kinderen in de buurt te organiseren om ze van de criminaliteit weg te houden. Het project verloopt helaas moeizaam, want er is weinig geld en een aanvraag bij de gemeente werd onlangs afgewezen.

Gelukkig is er deze maand het WK. Als hij niet hoeft te werken, probeert elke wedstrijd te zien. Vooral de wedstrijden van Oranje wil hij niet missen. “Nederland speelt nog niet op zijn niveau. Maar je ziet dat ze iedere wedstrijd beter worden. Toen Arjen Robben tegen Kameroen inviel, zag je meteen dat het team beter ging spelen.” Nederland speelt dit WK behoudender dan anders, zegt hij. “Vroeger probeerden jullie eerst te scoren en daarna gingen jullie pas verdedigen. Nu willen jullie geen fouten maken.”

Nigel de Jong en Dirk Kuyt, de harde werkers van Oranje zijn voetballers naar zijn hart. “Op dit WK zie je dat de meeste spelers minder goed presteren dan bij hun eigen club. Ze zijn moe of bang om geblesseerd te raken. Ik snap dat wel, want bij hun club moeten ze hun geld verdienen. Maar Kuyt geeft altijd honderd procent. Voor zijn club en voor het nationaal team. Daar heb ik veel respect voor.”

Of Oranje wereldkampioen gaat worden, durft hij niet te voorspellen. “Dit is een vreemd toernooi. Frankrijk en Italië zijn al uitgeschakeld.” Maar natuurlijk hoopt hij dat zijn favoriete team de wereldbeker wint. “Jullie supporters kunnen geweldig feestvieren. “Voor en na de wedstrijd tegen Kameroen was heel de stad oranje gekleurd. Dat is goed voor de sfeer van het WK.”
Toch was niet iedereen zo blij met de Oranje supporters, lacht Ricardo. “Na de wedstrijd heeft een van hen de verloofde van de populaire DJ Phat in haar billen geknepen. Die heeft daar in zijn ochtendshow op de radio de hele uitzending over zitten mopperen.”

(Deze aflevering verscheen eerder in een iets gewijzigde vorm in het Algemeen Dagblad van maandag 28 juni)

Ashley was een van de organisatoren van een jongerendag op een middelbare school in Manenberg.  Daar werd een talentenjacht georganiseerd en een sporttoernooi gehouden. Op het podium deden een paar jongens een breakdance act. In een hoek van de zaal schilderde een meisje in het kader van het WK vlaggetjes op de gezichten van de aanwezige kinderen. De Engelse vlag was het populairst.

Ashley stelde mij voor aan Leonie, een van de andere organisatoren van de dag. Leonie was achttien jaar oud.  Ze werkte als vrijwilligster op het education centre in Manenberg. Daar ontfermde ze zich over de jongere kinderen. Vandaag had ze de leiding over het culturele programma. Ze had net haar middelbare school afgemaakt en wilde verder studeren.
Ik vroeg haar wat.
“IT,” zei Leonie een beetje verlegen.
Een jongen met een knap gezicht kwam bij ons staan. Hij zag er nog jong uit. Hij stelde zich voor als Deno. “I am her partner,” voegde hij daar aan toe, waarna hij trots naar Leonie keek.
Ik vroeg Deno hoe oud hij was.
“Zestien,” zei Deno.

De jongen die de nummers op het podium had aangekondigd was ook bij ons komen staan. Hij heette Wafiq en was even oud als Ashley. “Ik voer een beetje uit wat Ashley bedenkt” zei hij droogjes toen ik hem vroeg wat zijn aandeel in de dag was.

Ashley en Wafiq vertelden me hoe het was om op te groeien in een township toen ze zelf nog kinderen waren. “Dat was niet leuk,” zei Wafiq. “Je kon niet buitenspelen, omdat het te gevaarlijk was.”
Maar de laatste jaren was de toestand in de wijk verbeterd. Een jaar of vijf geleden hadden de bewoners de handen ineen geslagen. Ze hadden een heel programma bedacht om de buurt veiliger en schoner te maken. Daarvoor  hadden de bewoners hun eigen mongo (my own NGO) opgericht.
“Het is stukken beter dan vroeger”, zei Ashely. “Onze kinderen spelen weer buiten.”

Ik zei dat ik het opmerkelijk vond dat de organisatie van de dag in handen was van zoveel jonge mensen. “Dat doen we bewust,” zei Ashley. “Veertig procent van de bewoners hier bestaat uit kinderen, 35% uit jongeren. De afstand tussen ons en de kinderen is nog niet zo groot. Zij willen zoals ons zijn. Wij moeten ze daarom het goede voorbeeld geven.”

Ashley vertelde dat hij zangles gaf aan jonge mensen. Een van zijn leerlingen, Ikram Cupido, had laatst op een talentenjacht in de West Gate Mall, 35.000 rand (3750 euro) gewonnen en een platencontract. “Er lopen in de townships zoveel getalenteerde kinderen rond,” zei Ashley. “Ik zie het als onze taak om ervoor te zorgen dat de talenten van die kinderen ontdekt worden.”
Wafiq knikte.
“Een van de grootste problemen in de townships is dat kinderen niet gezien worden,”ging Ashley verder. Ze krijgen van hun ouders geen aandacht, omdat die geen tijd hebben of er niet meer zijn. Veel van onze kinderen voelen zich niet gewaardeerd. Sommigen gaan dan rottigheid uithalen, of nog erger: ze belanden in de criminaliteit.”

Zelf kon Ashley heel goed voetballen. Als hij was doorgegaan had hij misschien nu wel op het WK gespeeld. Hij mocht zelfs nog een tijdje meetrainen bij Ajax Cape Town. Maar daar voelde hij zich niet zo thuis. Niet lang daarna raakte hij ernstig geblesseerd tijdens een wedstrijd tegen datzelfde Ajax Cape Town. “Ag, soms gaan de dingen niet zoals je zou willen,” zei Ashley.

Gelukkig heeft God hem gezegend met meer talent. Daarom zingt Ashley elke zondag in de kerk. “Voor mij is dat belangrijk,” zei Ashley.
Met zijn eigen jongensband Exclusive Harmony trad hij vorig jaar op in Mallorca. Daar deden ze een heel programma met nummers van Michael Jackson en The Jackson Five. De kans zat erin dat ze dit jaar weer uitgenodigd zouden worden. Daarvoor waren ze al aan het oefenen op nummers van Kool & The Gang.

Ook Manenberg had lange tijd zo’n geduchte reputatie. De wijk ging gebukt onder schietpartijen en drugsoverlast. En nog altijd kijken mensen die er niet wonen je met een bedenkelijk gezicht aan als je zegt dat je in Manenberg bent geweest. “Iedereen doet net alsof er alleen criminelen in Manenberg wonen, maar voor het merendeel wonen er gewone mensen,” zei Clinton, toen ik hem twee weken geleden op het FIFA Fan Fest ontmoette. Clinton vertelde dat hij in een hotel in het centrum van de stad werkte en dat zijn kinderen allemaal een goede opleiding gehad. “Gelukkig hebben ze meer kansen gehad dan ik vroeger,” zei Clinton.
Ik vertelde Clinton dat ik in januari van dit jaar in Manenberg was geweest. Toen had ik er de Manenberg Waterfront bezocht. “O, daar woon ik vlakbij,” zei Clinton enthousiast. “En vond je het wat?”
Ik zei Clinton dat ik de Manenberg Waterfront een sympathiek project vond en dat het een goede zaak was dat de bewoners zelf hun buurt opknapten. Maar de twijfels die ik over het slagen van het project had, hield ik maar voor me.

De echte Waterfront van Kaapstad is een complex met winkels, hotels en restaurants, dat is gebouwd in de oude haven. Die heeft daardoor een nieuwe bestemming gekregen. The Waterfront is inmiddels de grootste toeristische attractie van de stad. Ook elders in de wereld tref je gelijksoortige complexen aan waar toeristen door aangetrokken worden, zoals de haven van Barcelona en die van Liverpool. Nederland heeft De Kop van Zuid in Rotterdam en binnenkort start Scheveningen met een grootscheepse opknapbeurt om in de toekomst nog meer toeristen te trekken. Want blijkbaar doen die overal ter wereld het liefst dezelfde dingen: eten, drinken en souvenirs kopen voor thuis.

In Manenberg hadden de bewoners daarom bedacht dat het goed zou zijn om zo’n eigen toeristische attractie in de wijk te hebben. Op een braakliggend stuk grond, dat uitkeek op een binnenwater en een grijze fabriek, waren ze begonnen met de bouw van hun eigen boulevard. Op de grond waren witte strepen geschilderd om de parkeervakken aan te geven en in het midden was een bloemperkje aangelegd met Afrikaantjes.

In een houten gebouw op het terrein maakte buurtbewoners van gevlochten riet muurdecoraties en geurpakketten van zelfgemaakte zeep. Oude CD’s werden beschilderd, zodat die verkocht konden worden als onderzetter. “Alles hier wordt opnieuw gebruikt,” zei Yasmine, een van de enthousiaste vrijwilligsters die ik in januari sprak. Ik vroeg me stilletjes af of toeristen wel naar deze plek zou komen, maar de trots waarmee Yasmine me ontving en rondleidde, zorgde ervoor dat ik die vraag uiteindelijk niet stelde.
Op de muur hing een plattegrond hoe het er allemaal uit zou gaan zien. “Wacht maar tot straks het WK voetbal van start gaat,” zei Yasmine. “Dan zijn wij er helemaal klaar voor om de fans te ontvangen.”

Ik was naar de gele MTN-tent gegaan op aanraden van Kobe, een van de straatverkopers die een plek binnen de hekken van het FIFA Fan Fest heeft weten te bemachtigen. “In de gele tent is het niet zo druk en je kunt er lekker zitten,” had Kobe mij verteld.

Kobe komt uit Tanzania. Dat spreekt hij uit als Tanzánia. Dus met de klemtoon op de tweede lettergreep en niet op de derde, zoals ik mijn leven lang heb gedaan.
Met zijn grote bril ziet Kobe eruit als een student. “Ik zou best willen studeren,” vertelde hij. Het liefst medicijnen.”Hij weet alleen niet zo goed hoe hij dat moet aanpakken. “Studeren is duur.”
Daarom verkoopt hij nu met een vriend chips, pinda’s, snoep, sigaretten en frisdrank.

Eigenlijk mocht dat niet van de FIFA. Op het FIFA Fan Fest, dat is aangewezen als een officiële FIFA-locatie, mogen de mensen alleen maar eten en drinken kopen van de officiële FIFA-sponsors, net zoals ook het geval is in en rondom de stadions. Daar was de Wereldvoetbabond voorafgaande aan het WK heel duidelijk in. Ook mochten er geen andere shirtjes, petjes, sjaaltjes en vlaggen worden verkocht dan alleen de door de FIFA goedgekeurde merchandising.
Zo luiden eenmaal de FIFA-regels, aldus de FIFA in een officiële verklaring. Ieder land dat een WK wil organiseren dient zich daaraan te houden. Ook een land als Zuid-Afrika, waar de informele economie voor veel mensen de enige manier is om te kunnen overleven. Maar daar had de FIFA voorafgaande aan dit toernooi geen begrip voor. Regels zijn regels. Straatverkopers die al jaren op het plein stonden, moesten hun kramen opbreken en ruim baan maken voor Adidas, Budweiser en Coca Cola.

Verder is het niet de bedoeling dat mensen eigen eten en drinken van thuis meenemen. Dat wordt bij de ingang van het FIFA Fan Fest afgenomen. Voor de mensen die geen 12 rand (1,30 euro) voor een cola of 20 rand (2,15 euro) voor een Magnum kunnen missen, is er een waterkraan op het plein neergezet. Daar kunnen ze zoveel gratis water drinken als ze willen.

Dat Kobe toch pinda’s, chips, snoep, sigaretten en frisdank kan verkopen, betekent dat de FIFA uiteindelijk met de hand over het hart heeft gestreken. Of de FIFA heeft gewoon ingezien dat je met zulke strenge regels de mensen alleen maar wegjaagt.
Eten en drinken van buiten mag je trouwens nog steeds niet binnen de hekken meenemen, maar het is een goede zaak dat op en rond het plein de straatverkopers gewoon weer hun gang mogen gaan. De vrijwilligers die op het FIFA Fan Fest werken en ook steeds meer voetbalfans hebben inmiddels door dat je bij de Afrikaanse verkopers moet zijn voor pinda’s, chips en frisdrank, omdat je bij hen goedkoper uit bent. Het scheelt al gauw een derde van de prijs.

Veel van de verkopers komen niet uit Zuid-Afrika. Kobe komt uit Tanzania. Filemon, die naast hem staat, komt uit Zimbabwe. En in de kramen daarnaast staan weer een paar Nigerianen. “He mister Netherlands,  I give you good price,” zegt een van hen telkens als ik langsloop.

Kobe is naar Kaapstad gekomen, omdat er in Tanzania helemaal niets te verdienen viel. Daar werkte hij een tijdje als gids bij de Kilimandjaro Eerst als drager, toen als assistent-gids en uiteindelijk als gids. Maar daarvan kon hij nauwelijks leven.
Kaapstad is geen slechte plek om te wonen. Hij woont in de stad. In de townships durft hij dat niet. Als het WK straks is afgelopen zullen de mensen in de townships hun onvrede weer afreageren op de buitenlanders uit andere Afrikaanse landen, vreest Kobe.
Vorig jaar kwam het tot een uitbarsting van geweld tegen de Afrikaanse migranten. Velen van hen moesten voor hun leven vrezen en vluchtten de townships uit.

Wat zou hij graag gaan studeren, zegt Kobe weer. Een Noor heeft hem verteld dat je in Noorwegen gratis kunt studeren. Dat lijkt hem wel wat. “Hoe zit dat in Nederland?”

Eerdere sprekers op het Global Forum waren de oud president van Frankrijk Jacques Chirac en de president van China Hu Jintao. Toppers uit het bedrijfsleven waren Steve Ballmer van Microsoft en mediamagnaat Rupert Muroch.

Dit jaar wordt het Global Forum in Kaapstad gehouden. Onder de belangrijkste gasten naast Bill Clinton, de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma en aartsbisschop Desmond Tutu bevindt zich ook een aantal vertegenwoordigers uit de TIME top 100 van meest invloedrijke personen. Verder prijken op de gastenlijn, die deels op de website is in te zien, de namen van TV-presentatrice Katie Couric en die van Francois Pienaar. Pienaar was de aanvoerder van het team dat in 1995 het WK rugby won. In de film Invictus van Clint Eastwood werd hij gespeeld door Matt Damon.

Ook Danny Jordaan, de directeur van het LOC, het organiserend comité van dit WK voetbal staat op de deelnemerslijst. De Mail & Guardian publiceerde afgelopen vrijdag een artikel over zijn broer Andrew. Journalisten van het blad waren te weten gekomen dat Andrew Jordaan aardig aan dit WK gaat verdienen. In totaal zou het gaan om een bedrag van 3 miljoen rand (318.000 euro). Voor 200.000 rand per maand (ruim 21.000 euro) zou Andrew op de loonlijst staan van Match, het bedrijf dat het exclusieve recht heeft bedongen om de officiële FIFA hospitality pakketten te verkopen. Die pakketten bestaan uit een kaartje voor de wedstrijd en een paar hotelovernachtingen. Eigenaars van hotels en B&B konden zich voor dit WK aanmelden bij Match. Het bedrijf zou dan de hotelboekingen regelen. In ruil daarvoor moesten de hotels een vergoeding aan Match betalen. In de aanloop naar het WK was er veel kritiek op de organisatie, die de prijzen op deze manier alleen maar zou opdrijven.

“Maar ben je dan verplicht om zo’n contract met Match te sluiten?” vroeg ik twee weken geleden aan Mandisa St. Clair die haar eigen Bonani B&B in de betere wijk Thornton runt.
“Dat niet,” zei Mandisa, “maar voetbalfans die een slaapplek nodig hebben, komen nu vast niet naar mij.”
“Maar jouw B&B heeft toch een eigen website? De mensen kunnen Bonani toch gewoon op internet vinden?”
“Dat wel,” zei Mandisa. “Maar het toeristenbureau zal nu vast geen voetbalfans naar mij sturen. Ze spelen de bal alleen aan elkaar toe.” Waarna een lange klaagzang volgde over de FIFA en het organiserend comité.

Eerder werd al bekend dat het bedrijf van Philippe Blatter, een neef van FIFA-baas Sepp Blatter aandeelhouder is bij Match. Allemaal toeval, was het verweer van de voetbalbond. Kan zijn, maar zoiets is natuurlijk niet bevorderlijk voor de beeldvorming. Ook het recente bericht dat Andrew Jordaan voor Match werkt, iets wat overigens al door hemzelf werd toegegeven, bevestigt wederom het toch al niet zo rooskleurige beeld dat veel mensen van de FIFA hebben.
Toen journalisten van de Mail & Guardian Danny Jordaan belden om zijn commentaar, reageerde die volgens de krant emotioneel. “Ik ben mijn broeders hoeder niet,” bitste hij, waarna hij de krant beschuldigde zich voor het karretje te laten spannen van LOC-voorzitter Irvin Khoza. De twee waren lange tijd met elkaar in een strijd verwikkeld om het voorzitterschap van de Zuid-Afrikaanse voetbalbond SAFA. Khoza zou daarom nu een hetze tegen hem voeren.

Die reactie is op zijn minst opmerkelijk te noemen. En niet bepaald bevorderlijk voor de beeldvorming. Maar als je hier regelmatig de kranten leest, kom je tot de ontdekking dat politici, vakbondslieden en andere publieke figuren niet anders doen dan elkaar over en weer beschuldigen van hetzes, nepotisme en corruptie.

Inmiddels schijnen LOC-directeur Jordaan en LOC-voorzitter Khoza weer op goede voet met elkaar te staan. Dat was vanochtend tenminste alweer te lezen in de Zuid-Afrikaanse kranten op internet. Volgens Jordaan was het allemaal onzin wat Mail & Guardian had geschreven en had hij Khoza nergens van beschuldigd, maar was hij ook niet van plan stappen tegen de krant te ondernemen.
Mail & Guardian wist verder nog te melden dat naast het bedrijf van Philippe Blatter, een Japans bedrijf, de Mexicaanse broers Jaime en Enriqe Byrom de grootaandeelhouders zijn. De broers zijn goed bevriend met Sepp Blatter en diens voorganger João Havelange.
Vanavond zullen de gebroeders Byrom vast op de tribune zitten als Mexico tegen Argentinië speelt. Ik vraag me af of ze dit weekend ook het Fortune Global Forum zullen bijwonen. Misschien toch maar eens de gastenlijst goed bestuderen.

De afgelopen weken kwam ik elke dag wel iemand tegen die me uitnodigde om een voetbalproject bij te wonen. Want in zowat alle townships zijn er organisaties bezig die wel iets met voetbal doen.
Eerder schreef ik hier al over Bafanakids, African Brothers Football Academy en het scholenproject van Ajax Cape Town. Maar er zijn meer organisaties actief zoals Stars in their eyes, dat wordt ondersteund door de KNVB en de Oranje Camping en SCORE, een Zuid-Afrikaanse organisatie die steun krijgt van organisaties uit de hele wereld. Vanuit Nederland wordt SCORE gesteund door de 3ehelft en NCDO.
Gretta, een van de persmeisjes op het FIFA Fan Fest had ook een goede tip voor mij. Een vriend van haar had een voetbalschool opgericht in Camps Bay, een chique wijk met de allure van een Franse badplaats, waar kinderen uit de townships naartoe werden gebracht.
Ook ontmoette ik een Deense die mij wist te vertellen dat het Deense team bezig was met een voetbalproject in Knysa, de plaats waar ze tijdens dit WK logeerden.
Op mijn beurt vertelde ik de Deense over de Nederlandse aanleg van twee Cruyff Courts in Kaapstad en eentje in Hillbrow in Johannesburg. Bij de opening van de laatste twee weken geleden, waren ook de spelers van het Nederlands elftal aanwezig, en in hun kielzog was de hele wereldpers gekomen.
Maar dat was nog niet alles, zei ik, want de KNVB had daarnaast ook nog eens aangekondigd om de komende drie jaar 2010 plaatselijke voetbalcoaches op te leiden. Frank Rijkaard was een van de eerste trainers die zo’n opleiding verzorgde.

De Deense wist mij te vertellen dat de Fransen helemaal niets deden. Datzelfde liet ook de Zuid-Afrikaanse dichteres Antjie Krog iemand beweren in haar speciale voetbalcolumn in de Volkskrant. De Fransen kwamen nergens en spraken met niemand.
Dat is niet helemaal waar: ook de Fransen hebben hier met de organisatie Diambars een eigen voetbal-mongo, al zijn het de oud-keeper Bernard Lama en de niet-geselecteerde Patrick Viera die daarvan de mede-oprichters zijn.

Twee weken geleden was ik bij de opening van Ikhaya Lemidlalo (home of sport) in Guguletu. Het project is een initiatief van de Verenigde Naties, het prinsdom Monaco en de stad Kaapstad en voorziet kinderen in de township van naschoolse opvang en sportonderwijs.
De opening werd daarom verricht door Prins Albert van Monaco. Dan Plato, de burgemeester van Kaapstad en Helen Zille, zijn voorgangster en imiddels de gouverneur van de Westkaap waren er ook.
Er waren daarom veel Zuid-Afrikaanse en Franse journalisten. Hun Nederlandse collega’s zaten nog in Johannesburg, ruim 1000 kilometer verderop waar het Nederlands elftal nog zijn eerste wedstrijd moest spelen.

Prins Albert had zijn aanstaande echtgenote meegebracht, maar dat wisten de aanwezige journalisten toen nog niet.
“Wie is die blonde vrouw?” vroeg iemand.
Het bleek de Zuid-Afrikaanse zwemster Charlene Wittstock te zijn. Afgelopen vrijdag meldde Afrikaanse krant Die Burger op de voorpagina, dat ‘SA se Charlene haar prins kry.’
Monaco krijgt opnieuw een sprookjeshuwelijk, aldus Die Burger en Charlene wordt de nieuwe Grace Kelly.
De krant had ook met de vader van de aanstaande bruid gesproken. Prins Albert had hem gebeld om de hand van zijn dochter te vragen. De krant citeerde ook wat de prins had gezegd:
‘Sy preciese woorde was: ‘Ek wil graag ‘n ring aan die dame se vinger sit.’

Er waren die dag veel kinderen op het sportveld in Guguletu. Nadat het verplichte programma was afgerond en de fotomomenten waren geweest, schoot ik nog even Helen Zille aan. Ik vroeg haar wie het WK gaat winnen. ”Ik hoop dat Duitsland in de finale komt,” zei Helen Zille. “Want Duitsland doneert voor elke goal die ze maken geld aan de kinderen van Zuid-Afrika.”

Dat goededoelenorganisaties die ellende laten zien, kun je ze dan ook niet kwalijk nemen. Het is een deel van hun werk. Wel is het goed om te beseffen dat goedendoelenorganisaties altijd een belang hebben bij wat ze laten zien. Hoe groter de zieligheidsfactor, hoe groter de noodzaak van hun eigen activiteiten, hoe meer donaties er binnen komen.

Een bekend voorbeeld is het Live Aid Concert uit 1985. De hele dag al hadden popartiesten van naam en faam opgetreden om geld  in te zamelen, toen David Bowie een filmpje aankondigde dat was gemaakt door de Canadese televisie. “De beelden spreken voor zich,” zei Bowie tegen het publiek. En ook: “Geef genereus.” Daarna werden er beelden vertoond van uitgemergelde kinderen in de woestijn, begeleid door het nummer Drive van The Cars.
Het filmpje is nu weer op YouTube te zien. You can’t go on, thinking nothing is wrong,’ galmden de woorden van de zanger door mijn hoofd. En ik weet nog hoe ik zachtjes vloekte toen ik destijds de beelden zag. Dat was 25 jaar geleden.

Wat ik me toen nog niet zo goed realiseerde, weet ik nu wel: goededoelenorganisaties en de media zijn twee handen op een buik. Want ook bij de media geldt het adagium: hoe slechter hoe beter. Goed nieuws is geen nieuws. Als journalist kun je er niet mee scoren.

Vandaag maakte Oxfam Novib bekend dat ze 45 van de 330 medewerkers moet ontslaan. Dat is slecht nieuws, dus werd het bericht uitvoerig in de kranten belicht.
De komende jaren krijgt de organisatie aanzienlijk minder financiële steun van de Nederlandse overheid. Maar dat is niet de enige reden voor de ontslagen, aldus Oxfam Novib-directeur Farah Karimi. De banen die verdwijnen betreffen vooral functies op het hoofdkantoor in Den Haag. De organisatie wil zo meer ruimte geven aan kleinschalige projecten op locatie. Daarmee speelt Oxfam Novib in op een ontwikkeling die al enige tijd gaande is in de goededoelensector.

Steeds meer mensen steunen liever een kleine organisatie dan een grote. Donateurs willen weten waar hun geld naartoe gaat. Bij kleine organisaties is dat beter na te gaan dan bij grote.
Bij de grote organisaties hebben de donateurs ook steeds vaker het idee dat het geld niet terecht komt bij de mensen voor wie het is bestemd.
Grote organisaties zitten in dure kantoren, rijden rond in kostbare terreinwagens en betalen hun eigen personeel dikke salarissen. Op de een of andere manier klopt dat niet.

De kleinere organisaties die zich inzetten voor het goede doel worden Mongo’s genoemd. Dat staat voor My Own NGO. Hier in Zuid-Afrika wemelt het van zulke kleinere goeddoelenorganisaties. In de townships vind je ze in alle soorten en maten. Soms zijn ze opgericht door de gemeenschap zelf,  soms ook met buitenlandse steun. Vaak zit er een kerk of een religieuze organisatie achter het initiatief, maar dat hoeft niet altijd.
Hoeveel Mongo’s er actief zijn in de townships weet niemand. Maar in bijna elke township vind je wel een rijtje huizen dat is gebouwd met Zweeds, Deens of Iers geld. Tijdens het WK hebben veel Mongo’s zich gewijd aan een voetbalproject.
Mongo’s zijn klein, maar hun gedrevenheid is groot. Dat maakt Mongo’s sympathiek.

De opsomming van Jean-Pierre Geelen is overigens niet compleet. SOS kinderdorpen was ook al betrokken bij het programma Engelen van Oranje, dat werd uitgezonden door de commerciële zender Net5. Daarin was te zien hoe voetbalvrouwen als Bouchra van Persie en Winonah de Jong naar Afrika afreisden om mee te helpen aan de bouw van een kinderdorp.
Ook NCRV’s Joris Linssen ging met een cameraploeg naar Hanover Park in Kaapstad om vast te leggen hoe treurig het leven daar is.
En in het verrassende programma De Hand van God liet Sander de Kramer, hoofdredacteur van De Straatkrant voor RKK Afrikaanse voetballers aan het woord over hun geloof. Daarin vertelde de Zuid-Afrikaanse international Steven Pienaar hoe hij in Westbury, ‘een van de beruchtste townships van Johannesburg’, opgroeide tussen de rondvliegende kogels. Als ze gingen eten, zat de familie Pienaar op de vloer. Je kon maar nooit weten of er een kogel door het raam naar binnen zou vliegen. Mijn neefjes van elf en veertien met wie ik via Skype de laatste stand van zaken over het WK bijhoud, waren behoorlijk onder de indruk van wat Pienaar vertelde.

Jean-Pierre Geelen schrijft vandaag dat hij vooral werd gegrepen door Getto Champs, een vierdelige reeks korte NPS-reportages op 3 van Mildred Roethof en Meral Uslu. Ik heb het programma nog niet gezien, maar naar te oordelen wat Geelen beschrijft, lijkt de aanpak van de maaksters verfrissend. “Ze stappen op iedereen af, deinzen niet terug, nemen hun gesprekspartners serieus en durven ze tegen te spreken.” Natuurlijk zou iedere journalist dat moeten doen, maar inmiddels loop ik lang genoeg mee om te weten dat veel journalisten zo echt niet te werk gaan.
Geelen beschrijft een item over het moeizame condoomgebruik in Zuid-Afrika, dat maar niet van de grond wil komen en schrijft dan tussen haakjes dat Stop Aids Now tot de geldschieters hoort. Een bezoekje aan de site van Getto Champs leert dat het programma ook wordt ondersteund Oxfam Novib.

Naast SOS Kinderdorpen, Stop Aids Now en Oxfam Novib zijn er meer goededoelen-organisaties die de programmamakers zo nu en dan een handje helpen. Het NCRV-programma van Joris Linssen werd voorbereid door UNICEF. En tussen de begunstigers van de serie van Paul Rosenmöller prijkt de NCDO (Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking en Duurzame Ontwikkeling), dat weer wordt ondersteund wordt door de minister van Ontwikkelingssamenwerking.

Het is goed dat Afrika deze maand veel aandacht krijgt. En het is maar de vraag of al deze programma’s ook gemaakt zouden worden zonder dit WK voetbal en zonder de steun van alle goededoelenorganisaties. Want zelf heeft in Hilversum er geen geld voor over om zulke programma’s vanuit louter journalistieke overwegingen te maken.

Toch is het goed om te beseffen dat goededoelenorganisaties bij alle programma’s die je ziet een belang hebben. Hoe groter de zieligheidsfactor, hoe groter de noodzaak van hun eigen activiteiten, hoe meer donaties er binnen komen.
Steven Pienaar komt volgens de aankondiging niet zomaar uit een van de vele townships die hier zijn, nee hij komt ‘uit de meest beruchte township van Johannesburg’. En de NCRV kondigt in een eigen persbericht aan hoe Joris Linssen ‘een duidelijk beeld geeft over de verschrikkingen in een gangsterwijk.’ Hoe verfrissend de aanpak van Roethof en Uslu ook mag zijn, ze zijn hier gekomen om ‘de rauwe werkelijkheid’ vast te leggen. Dus dat betekent: drugs, prostitutie, aids en straatroof als de belangrijkste onderwerpen.

Gelukkig registreren Roethof en Uslu het allemaal zonder sensatiezucht, maar met interesse en compassie, stelt Jean-Pierre Geelen vast. ‘Welk verdriet heb jij in je leven?’, vroeg Roethof aan een jonge man: ‘Mijn verdriet is om sommige dingen niet te weten, zoals hoe het is om een vader te hebben. Wat voor iemand zou ik zijn geweest als hij er wel was geweest?’

Dat klinkt als ontroerende televisie. Al vraag ik me dan wel weer af: zouden de programmamakers, die eerder ook reportages maakten voor PREM Time, die vraag ook gesteld hebben aan een Marokkaanse etterbuil of een vaderloze Antilaan? En wat zouden de kijkers in Nederland daar dan weer van vinden?
Morgen daarover meer, want ikzelf loop hier in Zuid-Afrika natuurlijk ook tegen de werking van het goededoelen-mechanisme aan. Nu weer naar de werkelijkheid van het WK. Vanavond speelt Nederland tegen Kameroen en ik heb een afspraak met het Oranjelegioen.

Ik was weer in Mzoli Meat, waar het nog drukker was dan de vorige keer. Ook waren er nog meer blanken. Toen de wedstrijd was afgelopen gingen de meesten daarvan snel weer weg. Ze waren toch wel wat bevreesd dat de vriendelijke en uitgelaten sfeer nu snel om zou slaan.

Dat was nergens voor nodig. Meteen nadat het laatste fluitsignaal klonk, begon de DJ weer geweldige muziek te draaien. Meisjes en jongens klommen op de tafels en begonnen te dansen. Een jongen in een  shirt van het Franse team zwaaide met een Franse vlag. Iedereen zwaaide mee.

“Waarom zouden we bedroefd zijn?” zei Monwa, die tijdens de wedstrijd naast mij had gestaan en mij van commentaar had voorzien, omdat het geluid op TV was weggevallen. “Iedereen is trots op Bafana Bafana. We hebben gewonnen van een wereldkampioen.”
Monwa was net klaar met zijn studie. Hij liep nu stage bij PWC in Jo’burg, zei hij.
“PWC?”
“ Price Waterhouse Coopers,” zei  Monwa.
Hij had een paar dagen vrij. Daarom was hij even terug  in Guguletu. Vroeger kwam hij hier vaak, want hij woonde aan het eind van de straat. “Mijn familie wil eigenlijk dat ik hier in Guguletu blijf, maar Jo’burg  is de plaats waar het allemaal gebeurt. Als je carrière wilt maken, moet je daar naartoe.”

Op een van de tafels naast ons trok een klein dansend jongetje alle aandacht. Het leek alsof Michael Jackson was gereïncarneerd. Weer iets verderop lieten drie meisjes in een compleet Bafana Bafana-tenue zich door het ritme van de muziek en de vuvuzela’s in vervoering brengen.
“Zijn jullie soms een damesteam?” vroeg ik de meisjes.
“No, we’re just supporting,” antwoordde een van hen. Daarna ging ze weer verder met dansen.

Bij de uitgang werd ik beetgegrepen door Molise. Hij droeg net zoals veel van de aanwezigen een shirt van Bafana Bafana. Naast hem stond zijn vriend in een wat meer gedistingeerde trui van het merk Pringle of Scotland.
Molise schudde mijn hand en liet die vervolgens niet meer los. “Ik wil je bedanken dat je hier bent gekomen,” zei Molise. “Je bent een moedige man.”
Ik vroeg hem waarom.
In buitenlandse kranten hadden ze slecht over Zuid-Afrika geschreven, zei Molise. Daarom durfden toeristen hier niet te komen.”
Ik vertelde Molise dat ik ook journalist was.
Molise pakte mij nog steviger vast en begon een heel betoog. Het kwam erop neer dat het  leven in de townships hartstikke veilig was. Daarna keek hij mij indringend aan. “Denk je soms dat ik dronken ben?”
De vriend in de Pringle-trui  kuchte zachtjes. “Ik kan het niet helemaal eens zijn met wat mijn vriend beweert, zei hij.  “Maar het is een kwestie van perceptie. Daarom wil ik jullie journalisten vragen om naar de townships te blijven komen. Kijk goed om je heen en trek dan zelf je conclusies.”

Een goedlachse man voegde zich in ons gezelschap. “Weet je wie dit is?” riep Molise. “Dit is Amos Nomnabo!”
Amos Nomnabo begon een aria te zingen en vertelde dat hij operazanger was.  Hij woonde ook in Guguletu. “Bevalt het je hier?”vroeg Amos.
Molise had inmiddels alweer een jonge vrouw omhelsd die zich uit de dansende menigte had losgemaakt. “Mag ik je voorstellen aan mijn zus,” zei Molise.
Molise wees op zichzelf, zijn zus en zijn vrienden. “Kijk ons staan. Wij zijn welopgeleide mensen. Wij zijn niet achterlijk. Wij zijn alleen maar arm.” “Welnee,” onderbrak de zus hem. “We zijn helemaal niet arm.”
Ik vertelde Molise en zijn zus dat ik een paar dagen geleden een enorme shopping mall in Mitchells Plain had bezocht.
“Precies,” zei de zus. “Dat bedoel ik.”

Er werd nog lang gedanst in Mzoli Meat.

Binnen in de slagerij gingen de veelal wat oudere dames achter de toonbank onverstoorbaar verder met het afnemen van de bestellingen. Bij Mzoli gaat dat als volgt: je wijst aan welke lappen vlees je wilt. De dames leggen die dan in een enorme emaillen kom. Weer een andere dame vraagt of je saus wilt. Als je ja zegt, stopt ze het vlees in een plastic zak met een mengsel en begint daarmee te zwaaien. Daarna doet ze alles weer in de kom en mag je afrekenen bij de dame achter de kassa. Met je bestelling ga je vervolgens door een smal gangetje naar een andere ruimte. Daar staan enorme vuurovens opgesteld en wordt het vlees door het mannelijke personeel van Mzoli geroosterd.
Het doet een beetje denken aan Gauchos in Nederland, maar dan veel leuker.

Als Michael Pine, de bedenker van het begrip ‘beleveniseconomie’ dit zou zien, zou hij Mzoli Meat ongetwijfeld een treffende invulling daarvan noemen. Je koopt hier niet alleen een stuk vlees, maar ook de bijbehorende ervaring.

Onder zwarte bewoners van de townships was Mzoli Meat een begrip. Als ik aan ze vertelde dat ik in Mzoli was geweest, was dat altijd wel een manier om het ijs te breken. “Nu heb je onze manier van vrije tijd doorbrengen meegemaakt. En ook onze manier van geld uitgeven,” zei Alfred, een man met een imposante gestalte en een al even gulle lach, in januari tegen mij.
Rond Mzoli staan een paar pinautomaten. Het zal je maar gebeuren dat je zonder cash zit als je trek krijgt.

Ook steeds meer toeristen kennen inmiddels het bestaan van Mzoli Meat. Het restaurant staat vermeld in de Lonely Planet en sinds TV-kok Jamie Oliver het township-restaurant in zijn eigen kooktijdschrift zette, staat Mzoli in Engeland bekend als cool spot.

Ook Michael en Neeraj genoten er zichtbaar van om bij Mzoli in de rij te staan. Dat we veertig minuten moesten wachten tot ons eten klaar was, deerde ons niet. Buiten konden we lekker praten en van een biertje genieten.
Michael droeg een shirtje van Bafana Bafana en vertelde dat hij en Neeraj hier waren voor het WK. Ze kenden elkaar al van vroeger. De afgelopen weken waren ze van de ene verbazing in de andere gevallen.

Blanken en zwarten leven hier langs elkaar heen, zei Michael. De man bij wie ze logeerden en die in Greenpoint  woonde, een luxe deel van Kaapstad, waar ook het nieuwe stadion is gebouwd, kwam zijn wijk nauwelijks uit. Toen Michael en Neeraj zeiden dat ze naar de townships wilden, werden ze door iedereen die het ze vertelden voor gek verklaard. “Ze schieten jullie dood,” zeiden sommige mensen bloedserieus.
“Bij ons in New York, zie je zulke gescheiden werelden niet,” zei Neeraj. “Daar is het veel meer een melting pot.”
Ik vertelde Neeraj dat ik weleens in Californië was geweest en dat je daar ook hele delen hebt waar alleen Spaans wordt gesproken.
“Dat is waar,” zei Neeraj. “Maar zo’n scheiding tussen zwart en blank, zoals je die hier ziet, heb je bij ons toch niet. Wij zijn allemaal Amerikanen.”

Gisteren waren ze in Long Street,  vertelde Michael, de uitgaansstraat van Kaapstad en daar waren ze een zwarte bar binnengestapt. Iedereen was verbaasd dat ze dat durfden. Niet alleen de blanken buiten, die zeiden dat ze daar niet naar binnen moesten gaan. Maar ook de zwarte gasten in de bar, die verstoord opkeken toen Michael en Neeraj binnenkwamen. “Dat is best een vreemd gevoel, zoveel ogen op je gericht,” zei Michael.
Toen gingen ze maar poolen met z’n tweeën. “De mensen vonden dat wel cool. Er werden zelfs weddenschappen afgesloten wie er zou gaan winnen,” zei Michael.
“Ze wilden ons wel de hele tijd marihuana verkopen,” zegt Neeraj. “Maar dat was ook wel cool.”

Toen we onze bestellingen gingen halen, stond er ook een blank echtpaar uit Kaapstad in de rij. Ze keken hun ogen uit naar hun zwarte landgenoten en de voetbalfans uit het buitenland die met elkaar feest stonden te vieren. Ze woonden al ruim dertig jaar in Kaapstad, maar ze waren hier nog nooit geweest, vertelden ze. Ze dachten er nu over om hier voortaan vaker te komen.

Het blad stelt de vraag wie er van het township toerisme profiteert. Komt het geld dat de toeristen uitgeven aan township tours ook wel echt terecht bij de mensen die in de townships wonen?
De eerste die deze vraag mag beantwoorden is Phakamile Babi. Babi is de voorzitter van de toeristische sector in Khayelitsha en eigenaar van zijn eigen Babi Tours.
Babi is buitengewoon kritisch. Hij stelt dat de zwarte gidsen van het eerste uur steeds vaker plaats hebben moeten maken voor grote reisorganisaties die in handen zijn van blanke eigenaren. Die hebben het concept van de zwarten gestolen en domineren nu de markt, aldus Babi.
In de townships zijn Zweedse, Duitse en Franse organisaties actief. Maar wat weten die nu af van black communities? vraagt Babi zich af. En welk beeld geven zij de toeristen die bij hen een tour boeken in godsnaam mee?

Het is dezelfde vrees die ik de afgelopen weken hoorde uitspreken door mensen die hier al lang in de townships actief zijn, zoals de (blanke) Zuid-Afrikaanse Anthea Rossouw van Dreamcatcher.
Rossouw combineert community projects met lokaal toerisme. Bij de uitvoering daarvan speelt de plaatselijke bevolking een belangrijke rol. Het geld dat er wordt verdiend komt daardoor terecht bij de bewoners zelf.
De opmars van de touroperators die niets meer doen dan toeristen in een busje door de townships rijden, is Rossouw een doorn in het oog. “Bij zulke bureaus speelt interactie met de lokale bevolking geen enkele rol”, zei ze. “Het enige wat ze doen is de mensen een veilige ervaring vanachter het autoraam bieden, zodat die thuis de foto’s kunnen laten zien.”

Is het dan zo onveilig in de townships?

Op internet zijn een paar meldingen te vinden over toeristen die tijdens een bezoek aan een township werden beroofd. Onder hen ook een groep van veertig (!) Nederlanders, die na een avondlijk bezoek aan een restaurant in Langa gedwongen werden hun spullen af te geven.
De berichten dateren al van een paar jaar geleden. Als ik door de townships rijd, heb ik niet het idee dat ik elk moment in een hinderlaag kan rijden.
Toch moet je blijven oppassen. Uit een interview met documentairemaakster Saskia Vredeveld over de documentaire Leaving Mandela Park blijkt dat drie researchers tijdens hun bezoeken voorafgaande aan de opnamen in de townships werden beroofd. In de documentaire die onlangs door de IKON werd uitgezonden werd daar overigens geen melding van gemaakt. De documentaire was vooral opgewekt van toon, want Vredeveld die in het verleden al meer documentaires over Zuid-Afrika maakte, wilde deze keer eens een positief beeld van het land schetsen.

Het is interessant om te zien dat tijdens dit WK voetbal twee belevingen van Zuid-Afrika in een hevige strijd met elkaar zijn verwikkeld. Waar de Zuid-Afrikaanse media vooral oog hebben voor de euforische gevoelens die er tijdens dit WK door het land gaan en berichten over de zegeningen van dit WK, richten de Europese media hun pijlen liever op de tekortkomingen van het land en de dingen die er tijdens het WK mis gaan. Dat laatste wekt weer wrevel van meerdere commentatoren in de Zuid-Afrikaanse kranten. De grootste bedreiging waardoor dit WK alsnog niet zou kunnen slagen komt van de buitenlandse media, die maar ‘door blijven zaniken over dingen die we allang weten,’ aldus een van hen.

Zelf sta ik, op de helft van deze onderneming, ook voor een dilemma. Want hoe geef ik een compleet beeld zonder daarbij niet over de armoede en achterstelling te schrijven? Die zijn tijdens dit WK natuurlijk niet ineens verdwenen. Maar schaar ik me daarmee niet automatisch in het kamp van de zanikers uit Europa? En had ik me niet voorgenomen om dat deze keer juist niet te doen?

Het beste is het daarom om gewoon de townships in te blijven gaan en de mensen aan het woord te laten om wie het gaat. Zoals ook is te lezen in The Big Issue, dat een aantal gewone mensen aan het woord liet over wat zij van township toerisme denken.
Hun antwoorden zeggen meer dan alle mediacommentaren en analyses bij elkaar.  Zo is de negentienjarige Masixole Mphaleni elke keer weer verbaasd als hij een bus blanken door zijn township ziet rijden. “Er zijn toch wel mooiere plaatsen die ze kunnen bezoeken, zoals de Tafelberg,” denkt hij dan. Of de zestienjarige Nelly Nontula die nuchter vaststelt: “Wanneer ik toeristen zie, zie ik alleen maar gewone mensen …  de mensen bij wie ze hun eten en drinken kopen zijn degenen die eraan verdienen.”

Als je vanaf het vliegveld over de snelweg richting de stad rijdt, kom je ze vanzelf tegen: de eindeloze buitenwijken van Kaapstad, die tegen elkaar zijn gebouwd en tezamen de Cape Flats worden genoemd. Veel daarvan zijn townships, maar veel ook niet. Townships, zoals Langa, Nyanga, Crossroads, Manenberg, Mitchell’s Plain, Guguletu en Khayelitsha zijn de gebieden die tijdens de apartheid werden aangewezen als de plekken waar zwarten en kleurlingen moesten wonen, nadat ze uit de stad waren verdreven.

Niet alle buitenwijken van Kaapstad zijn op deze manier ontstaan, want even buiten de stad liggen ook de betere wijken. Vroeger woonden daar alleen blanken, maar na de afschaffing van de apartheid zijn er ook kleurlingen en zwarten met een goed inkomen komen wonen.
Soms is het lastig om het verschil tussen een gewone suburb en een township te zien, omdat je in townships ook betere gedeelten hebt. Daar staan mooie huizen. De mensen die er wonen hebben stromend water en elektriciteit. Sommige van die huizen lijken soms net wel op de nieuwbouwvilla’s zoals je die in Nederland ook in het Westland of in de Bollenstreek aantreft.
In de townships vind je ook bustations, politiebureaus, benzinepompstations, ziekenhuizen, sporthallen, cafés, pinautomaten en winkelcentra. De grootste malls zijn gebouwd naar Amerikaans voorbeeld. Dus met een Mc Donalds, een Wimpy’s en een Kentucky Fried Chicken. Als de mensen die er rondlopen niet allemaal zwart of kleurling zouden zijn, zou je je overal ter wereld kunnen bevinden.

Rijd je een stukje door dan zie je opeens eindeloze krottenwijken. Dit zijn de zogeheten informal settlements. Hier wonen de mensen die geen stromend water hebben. Water moeten ze halen bij de waterpompen die je hier op straat op verschillende punten aantreft. Elektriciteit hebben ze soms wel. Dat kun je zien aan de elektriciteitsdraden die boven de krotten zijn gespannen.

Het beeld van de eindeloze rijen krotten is verontrustend. Zoveel mensen bij elkaar die onder zulke erbarmelijke omstandigheden moeten leven. Maar nog verontrustender is het dat je niet meer van het beeld schrikt. Want je herkent het uit de media. Het is het beeld van de derde wereld. En daar leven de mensen nu eenmaal in armoede.

De meeste blanke inwoners van Kaapstad zijn nog nooit van hun leven in een township geweest, terwijl ze er elke dag over de snelweg langs rijden. Logisch, want wat heb je als blanke daar te zoeken als je geen hulpverlener bent of journalist? Waarom zou je jezelf blootstellen aan het risico om beroofd te worden van je spullen door de mensen die zulke spullen niet hebben?
Inwoners van Kaapstad begrijpen er dan ook niets van dat toeristen niet alleen op safari gaan om wilde dieren te bekijken, maar zich ook in een bus door een township laten vervoeren om daar de armoede van dichtbij te zien. “Waarom zou je?” zei een Argentijnse expat, die ik in januari van dit jaar ontmoette. En ook voor mijn vertrek uit Nederland waren er mensen die mij vooral wisten te wijzen op de ethische bezwaren.

Ikzelf voelde me ook bezwaard toen ik in januari als enige passagier in een witte tourbus met een groot logo daarop naast Michael door een aantal townships reed. Dat gevoel werd minder toen Michael en ik de bus uitstapten en ergens gingen eten. Gewoon met onze handen, net zoals de andere bezoekers. De konden dat wel waarderen. Eten is een sociaal bindmiddel bij uitstek.

Michael vertelde dat Coffeebeans routes naast de verschillende culturele tours die ze aanbieden net begonnen was met een tour die zich toespitst op de toekomst van de townships. Hoe heeft het leven zich daar in de laatste jaren ontwikkeld? En waar gaat die ontwikkeling naartoe? Dat waren de dingen die ze de mensen wilden laten zien. Over de naam waren ze het nog niet helemaal eens: Township Futures of Suburb Futures.

“We hebben het toch maar Township Futures genoemd,” zei Michael toen ik hem een paar dagen geleden weer sprak. “Suburbs is niet wat toeristen willen. Die hebben ze thuis zelf ook. Zou jij een tour boeken voor een rondleiding door een suburb in je eigen land?”

“Het is hier alleen afgeladen als Bafana Bafana speelt,” zei Filemon, de straatverkoper uit Zimbabwe die deze dagen ondanks de strenge FIFA regels toch een plek binnen de hekken van het Fan Fest heeft weten te bemachtigen. Filemon sprak de hoop uit dat Bafana Bafana in het toernooi blijft. Het team moet komende dinsdag dan wel het onmogelijke presteren, maar niets is onmogelijk. “De verhoudingen in het voetbal zijn veranderd,” zei Filemon. “Engeland kan niet winnen van Algerije, Duitsland verliest, Frankrijk verliest. Dit is het begin van een nieuw tijdperk.”

Ook Jay-Jay uit Nigeria die in de kraam naast die van Filemon stond en die vertelde dat hij net zo goed kon voetballen als zijn beroemde land- en naamgenoot Jay-Jay Okocha, vond het de hoogste tijd voor een Afrikaanse wereldkampioen. “Nu Nigeria kansloos is, moet Ivoorkust het maar worden,” zei Jay-Jay. “Of Ghana.” En toen hij hoorde dat ik uit Nederland kwam: “Heb jij dan geen ganja nodig?”

Deze dagen hoor je het steeds vaker als je met een Afrikaan over het WK praat. Als hun eigen land de wereldtitel niet wint, wordt hopelijk ander Afrikaans land kampioen. Je zal een Fransman niet snel horen zeggen dat Italië het dan maar moet worden. Net zomin je een Nederlander Duitsland als tweede keus zal horen noemen, maar Afrikanen winden er geen doekjes om. Het doet denken aan het stemgedrag van de Oost-Europese landen bij het Eurosongfestival: jullie hebben lang genoeg je feestje gehad, nu is het onze beurt.

De hoop op een Afrikaans succes kwam vandaag het mooist tot uitdrukking in de gedaante van Egg Man, het levende kunstwerk uit Benin. “Ik ben de wereldberoemde Egg Man,” zei Egg Man. “Ik draag 25 kilo eieren op mijn hoofd en ik heb een eigen website.” Daarna noemde hij het adres van zijn site. Toen duwde hij een telefoonhoorn onder mijn neus en zei: “Hier is Nelson Mandela voor je aan de lijn.”

Ook Egg Man hoopte dat dit WK een Afrikaans land als wereldkampioen zal brengen. “Bafana Bafana zou mooi zijn, maar elk ander Afrikaans land is ook goed. Als de beker maar hier op het continent blijft.” Als straatartiest draagt Egg Man al jarenlang de Afrikaanse eenheidsgedachte uit. “Alles wat ik draag komt uit een ander Afrikaans land, maar tezamen vormt het een geheel.”
In Kaapstad is Egg Man met zijn extravagante kostuums een opvallende verschijning. Maar ook in andere Afrikaanse landen kent men de straatartiest uit Benin, die in werkelijkheid Gregoire da Silva heet, want Egg Man bezocht al veel verschillende landen op het Afrikaanse continent. “Ik wil de mensen in Afrika blij maken en ze zelfbewustzijn bij brengen,” zei Egg Man. “Vandaar dat in elk deel van mijn kostuum een Afrikaans land vertegenwoordig.”

Voor de wedstrijd van vandaag van het Nederlands elftal had Egg Man zich met extra veel oranje veren getooid. Dat was aardig van het levende kunstwerk uit Benin. Net zoals het mooi was om op de Parade ook een enkele Zuid-Afrikaan te ontdekken met een oranje sjaal om de nek. Daarom was het best even schrikken toen een Japanse speler in de slotfase rakelings over schoot en er op de achterste rijen een golf van teleurstelling over het plein ging. Of verbeelde ik me dat als inwoner van een voormalige koloniale mogendheid alleen maar?

Wat voetbal voor veel kinderen hier betekent, heb ik de afgelopen dagen van dichtbij kunnen meemaken. Tijdens de wedstrijd verschillen ze niet zoveel van hun leeftijdgenoten op de Nederlandse voetbalvelden. Maar tijdens trainingen hebben ze veel meer discipline. Misschien wel omdat ze op zo’n jonge leeftijd al beseffen dat voetbal een kans is om vooruit te komen in het leven.

Vorige week ontmoette ik tijdens een voetbaltoernooi in Guguletu een jongerenwerker van Ajax Cape Town, de club waar Foppe de Haan trainer is. Hij heette Riyaad Khan en vertelde dat hij al drie jaar als een van de vier community workers werkte die de club in dienst heeft. Het hele jaar door bezochten hij en zijn collega’s scholen in de townships met een ontwikkelingsprogramma voor de jeugd. “Eet gezond, doe je huiswerk, gebruik geen drugs. Dat zijn de dingen die we de kinderen zoal leren,” zei Riyaad. “Eerst een half uurtje voorlichting in de klas, en daarna als beloning een voetbaltraining. Elke les nemen we ook een of meer spelers van Ajax Cape Town mee. Als ik de kinderen toespreek maakt dat geen indruk op ze, maar als er een voetballer voor de klas staat, zoals Lance Davids, die nu ook voor Bafana Bafana uitkomt, dan zullen ze dat hun leven niet meer vergeten.”

Voor hij naar Zuid-Afrika kwam werkte Riyad bij de Engelse club Charlton Athletic. “In Engeland hebben alle voetbalclubs zulke loyalty programms voor de lokale gemeenschap. De clubs bouwen daarmee een band voor het leven op met hun supporters. En het werkt. De stadions zitten vol. Supporters houden van hun club, omdat de club er voor hen is.”
Riyaad benadrukte dat loyalty programms niet bedoeld waren om nieuw talent te ontdekken. “Dat doen we  al binnen de club zelf. De loyalty programms zijn echt gericht op de gemeenschap. Wat kun je als club voor de mensen betekenen? In Engeland stelt elke club zich die vraag.”

Het initiatief om een dergelijk programma hier in Zuid-Afrika te beginnen kwam ook vanuit Engeland. The British High Commission had Charlton Athletic gevraagd om in hier hetzelfde te doen wat ze ook in thuis Engeland deden, vertelde Riyaad. Eerst was de club naar Johannesburg afgereisd, de stad waar Orlando Pirates en Kaiser Chiefs spelen, maar daar waren ze niet geïnteresseerd. “Die clubs hebben al van zichzelf een enorme aanhang.”
Ajax Cape Town was wèl geïnteresseerd. “Niet alleen omdat de club vrij nieuw is en nog een aanhang moet opbouwen, maar ook omdat de voorzitter onvoorwaardelijk in deze aanpak gelooft.”
Ook over de inbreng van Foppe de Haan, was Riyaad zeer te spreken. “Deze coach is enorm sociaal bewogen. Hij begrijpt precies wat de club wil bereiken en hij zorgt er altijd voor dat er spelers meegaan naar de scholen.”

Ik vertelde Riyaad dat de nieuwe Nederlandse landskampioen FC Twente ook een voorzitter heeft die het belang van dergelijke programma’s inziet. Aanvankelijk werd daar door sportjournalisten wat lacherig over gedaan. Maar nu Twente kampioen is geworden en de aanhang zich de laatste jaren enorm heeft uitgebreid, groeit de waardering.

“Onze kinderen zijn de toekomst,” zei Riyaad. “Van hen moeten we het hebben. Er zijn geen slechte kinderen. Ze zijn alleen snel verveeld. En dan gaan ze vervelende dingen doen. Je moet er gewoon voor zorgen dat ze wat te doen hebben”

Het toernooi op het FIFA Fan Fest werd gisteren gewonnen door Lucky Star, een van de teams van Bafana Kids. De spelers glommen van trots toen ze het veld afstapten. Een van hen beleefde zijn grootste triomf eerder op de dag. “Shibobo!” riepen twee jongetjes opgetogen toen ze hem een tegenstander de bal door de benen zagen spelen. Shibobo! Oftewel: Panna!

Gisteren was het Youth Day en waren de mensen vrij van hun werk. Elk jaar worden op 16 juni de bloedige onlusten herdacht die 34 jaar geleden in Soweto begonnen. Zwarte scholieren hadden een protestmars georganiseerd tegen het verplichte onderwijs in het Afrikaans, de taal die symbool stond voor de apartheid. Tijdens een confrontatie met de politie openden agenten het vuur op de scholieren. Daarbij vielen 23 doden. Het was het begin van nog meer bloedige onlusten, waarbij nog eens honderden dodelijke slachtoffers vielen.

Veel van de supporters die gisteren naar Solly’s Pub in Khayelitsha waren gekomen, waren destijds nog niet eens geboren. Met Loyiso en zijn vriend Endy was ik ruim twee uur van te voren al naar de shebeen vertrokken om een goede zitplaats te bemachtigen.
“Laat mij maar bestellen,” zei ik tegen Loyiso en Endy toen we binnenkwamen. Bij de bar bestelde ik een Windhoekie, een cola en een Savanna, de Zuid-Afrikaanse cider, die ook in Nederland verkrijgbaar is. “Ja, maar hoeveel wil je er?” zei de barman ongedurig, nadat ik mijn bestelling twee keer had herhaald.”
Later zag ik hoe de andere gasten plastic ijsemmertjes bestelden en die lieten vullen met blikjes of flesjes bier. De meesten dronken Heineken. Anderen hadden hele flessen J&B whiskey of Black Daniels, naast literflessen cola op tafel staan. Als je niet beter wist zou je denken dat je hier in een Afrikaanse bar zat in Amsterdam-Zuidoost.

“Let maar op, straks is het hier afgeladen,” voorspelde Loyiso toen ik hem na een uur vroeg waar de mensen bleven. Loyiso had gelijk, al duurde het tot kort voor het begin van de wedstrijd eer de shebeen helemaal was volgestroomd. Dit was een van de grootste shebeens in de buurt, zei Loyiso. “Verderop zit er nog eentje, maar hier kunnen veel meer mensen in.” Ik schatte dat er zo’n driehonderd aanwezigen waren. De mensen die hiernaartoe waren gekomen, woonden allemaal in de buurt. In de hele shebeen was geen blanke te bekennen. Ook geen verdwaalde voetbalsupporter uit het buitenland.

De drie meisjes die bij ons aan tafel kwamen zitten, bleken drie zusjes te zijn. Janga, Nompilo en Bongeka. Ze hadden een platsic ijsemmertje vol breezers bij zich. Janga wilde weten waar ik vandaan kwam.
“Nederland”, zei ik.
“Is dat een deel van Engeland?”vroeg Janga.
De DJ draaide muziek van Coffee Bean, een groep die Kwaeto, traditionele Afrikaanse nummers mixt met moderne house. Dat klonk zo goed, dat de mensen die geen zitplaats hadden niet konden blijven stilstaan. Zolang de muziek klonk, was de menigte in beweging. Sommige aanwezigen toeterden mee op hun vuvuzela. Toen op TV het volkslied werd gespeeld en de DJ bleef doordraaien, begon een groot deel van de aanwezigen te joelen. “Wel een beetje respect voor ons volkslied,” riep Nompilo.

Bafana Bafana speelde niet zo best. Een jongen achter ons die met de moed der wanhoop op zijn vuvuzela bleef blazen om de thuisploeg nog een keer aan te moedigen, kreeg een paar verwensingen naar zijn hoofd. “Kan het niet even afgelopen zijn met die herrie,” riepen twee mannen links van mij naar de jongen. Nompilo maakte een gebaar van effe dimmen.
Loyiso zei dat hij het niet langer kon aanzien. “This is a crying game,” sprak hij somber. Met nog tien minuten te spelen, gingen we op weg naar de uitgang. Dan waren we de drukte voor, zei Loyiso. Maar het kwam ook omdat hij niet wilde zien hoe zijn team als verliezer het veld af moest gaan. De meeste andere gasten waren minder bedroefd. Onderweg naar buiten, kreeg ik schouderklopjes en moest ik zelfs handen schudden. “Ga je nu al weg?”vroeg een jongen bij de deur. “Het wordt zo weer leuk als de DJ gaat draaien.”
Buiten stond het vol met auto’s. “Ook al wonen de mensen niet ver, ze komen toch met de auto,” zei Endy. “Je ziet hoeveel ze drinken. Daarom gebeuren hier ook zoveel ongelukken.”
Loyiso die normaal de vriendelijkheid zelve is, mokte dat de wedstrijd een grote grap was. “Zuma heeft gezegd dat we wereldkampioen gaan worden. Alles wat Zuma zegt, beschouw ik vanaf nu als een grote leugen.” Voetbalfrustratie is overal hetzelfde.

Hij legde zijn stokken opzij en haalde uit zijn rugzak een mapje met foto’s. Bij onze vorige ontmoeting had hij al vol trots over zijn dochter verteld. Nu wilde hij haar ook laten zien.
Gideon vertelde dat zijn dochter Madonna heette. Hij had haar inderdaad vernoemd naar de wereldberoemde popzangeres. Ooit hoorde hij een lied van haar op de radio: Don’t cry for me Argentina. Hij raakte er hevig door ontroerd. “Het deed me denken aan de familie die ik niet meer heb”, zei Gideon. Korte tijd later hoorde hij het nummer La isla Bonita en weer werd hij overvallen door hetzelfde verloren gevoel. “Deze vrouw is een godin,” dacht Gideon.

Enige tijd later zag hij op een boekenmarkt een boekje over het leven van Madonna liggen. Het bewijst weer hoe het belangrijk is dat je meerdere talen kunt spreken. Als Gideon het Engels niet machtig was geweest, had hij al die kennis over Madonna nooit vergaard. “Weet je dat Madonna de meest gefotografeerde vrouw ter wereld is?”
Hij raakte gefascineerd door haar. Want het verhaal is nog lang niet afgelopen, zei Gideon. “Het mooiste deel komt nog.”

Ooit werkte hij in een bar van een rijke Rus in Greenpoint, de wijk waar nu het nieuwe stadion is gebouwd. “Die tent werd een paar jaar geleden gesloten,” zei Gideon.  Aanvankelijk was hij aangenomen als schoonmaker, maar toen ze daar zagen dat hij handig was en merkten dat hij ook goed Engels sprak, mocht hij soms de barman assisteren. Later kwam het vaker voor dat hij als barman mocht invallen. Ook hielp hij mee bij het decoreren van de zaak.
Op een dag moest in allerijl de rode loper worden uitgerold. Er komt een belangrijke gast, dacht Gideon. Maar dat Madonna die belangrijke gast was, had hij nooit kunnen dromen. Ze was naar Kaapstad gekomen voor de promotie van een nieuwe CD. Toen ze binnenkwam werd ze omringd door bodyguards, maar eenmaal binnen was ze heel toegankelijk. Gideon ging naar haar toe en vertelde haar wat haar muziek voor hem betekende. “Jij bent mijn grootste inspiratiebron,” zei Gideon tegen Madonna. “Volgens mij ben je een godin.”
“Keep up the good work,” zei Madonna. En ook: “Never give up in live.”

Daarom heeft hij zijn dochter nu naar Madonna vernoemd, zei Gideon. “Wist je dat ze zelf ook twee kinderen uit Afrika heeft geadopteerd?”
Na dit wonderlijke verhaal pakte Gideon zijn stokken weer op. Die wilde hij vandaag nog verkopen.

Het valt je pas na een tijdje op. En als je het niet weet, zie je het ook niet. Maar je hebt twee soorten mensen die bij de stoplichten staan: straatverkopers en bedelaars. De straatverkopers komen met hun spullen naast je auto staan. De bedelaars houden hun hand op of wijzen naar hun mond om aan te geven dat ze honger hebben.
De straatverkopers zijn buitenlanders. De bedelaars zijn Zuid-Afrikanen. Een buitenlander zal niet zo snel zijn hand ophouden. Zuid-Afrikanen doen dat wel. Verschillende Zuid-Afrikanen die ik de afgelopen week sprak – blanken, kleurlingen en zwarten – vertelden me allemaal hetzelfde verhaal. Soms geërgerd, soms beschaamd, maar vaak ook met een gulle lach. Als Zuid-Afrikanen over hun landgenoten vertellen sparen ze die niet.

Het is lastig hoe je zo’n verhaal moet inschatten, want het Zuid-Afrikaanse volk is zeer gemêleerd. Het land kent elf officiële talen, waarvan het Afrikaans, Engels, Xhosa en Zoeloe de vier belangrijkste zijn. Het volkslied wordt in die vier talen gezongen. Daarnaast wonen hier ook veel nakomelingen van verschillende migrantengroepen die zich ooit in Zuid-Afrika hebben gevestigd, zoals Portugezen en Indiërs, die allemaal weer hun eigen taal, zeden en gebruiken met zich meebrachten. De laatste tijd zijn daar ook nog eens ‘de buitenlanders’ bijgekomen, migranten uit naburige Afrikaanse landen als Zimbabwe, Nigeria en Botswana die illegaal de grens overkomen. Als prinses Maxima in Zuid-Afrika zou wonen, zou ze ongetwijfeld hebben gezegd dat de Zuid-Afrikaan niet bestaat.

Voor een verdeeld land als Zuid-Afrika moet het uitdragen van nationale trots een haast onmogelijke opgave zijn. Toch lijken de Zuid-Afrikanen daar tijdens dit WK met vlag en wimpel in te slagen. De gezamenlijke steun van blanken, zwarten en kleurlingen voor Bafana Bafana neemt zulke proporties aan, dat de Zuid-Afrikanen het zelf soms niet eens kunnen geloven. Inwoners van Khayelitsha stonden perplex toen ze tijdens de openingsfeest in de stad blanken op een vuvuzela zagen blazen. Dat zouden witte mensen nog niet zo heel lang geleden nooit hebben gedaan, stamelden ze vol ongeloof.

Terwijl de Nederlandse media in de ban zijn van de Bavaria-meisjes, merken de Zuid-Afrikaanse kranten op dat dit WK iets teweeg brengt wat er daarvoor niet was, al blijven sommigen hun reserves behouden. Als dit WK een succes wordt, is dat vooral te danken aan de Zuid-Afrikaanse bevolking die dit WK ten volste heeft omarmd, schreef de Mail & Guardian bij de start van het evenement. “Dat komt omdat we onszelf graag als een gelukkig en succesvol land zien, dat is verenigd in al zijn verschillen.”

Dat het niet altijd even gemakkelijk is om die gedachte uit te dragen,werd de afgelopen dagen soms ook al even duidelijk. Want – zoals gezegd – de verwachtingen tijdens dit ‘WK van de Hoop’ zijn hoog. Gisteren legden de stewards in de stadions van Durban en Kaapstad uit onvrede hun werk neer. In Durban kwam het zelfs tot een treffen tussen de stakers en de politie. In beide steden nam de politie het werk van de stewards over, zodat de wedstrijden gewoon doorgang konden vinden en supporters er weinig van merkten. Volgens de Cape Times, dat de stakingen op de voorpagina zette, kregen de stewards tussen de 190 en 205 rand (tussen de 20 en 22,50 euro) per dag betaald, waar ze hadden gerekend op 500 rand (53 euro) per dag. Dat lijkt niet veel, maar dat is het wel als je bedenkt dat het gemiddelde maandsalaris van een politieagent of een verpleegster ongeveer 3500 rand (375 euro) is.
Een aantal pagina’s verderop staat in het financiële katern van de Cape Times een bericht dat vooral bij de lagere inkomensgroepen, de mensen die minder dan 2000 rand (241 euro) per maand verdienen, het consumentenvertrouwen het meest is toegenomen. Dat is grotendeels het gevolg van het WK, aldus de krant. De verwachtingen van de middengroepen, die tot 10.000 rand (1070 euro) verdienen, zijn minder gestegen en die van de mensen die meer dan 10.000 rand verdienen is het consumentenvertrouwen vrijwel onveranderd gebleven, aldus het bericht.

Als het consumentenvertrouwen stijgt is dat goed voor de economie, want dat betekent dat de mensen ook meer gaan kopen. Wat de verkoop van voetbalsouvernirs betreft is dat zondermeer het geval. Branded soccer goods fly off shelves is de kop van een ander artikel in dezelfde Cape Times van vandaag. Voetbalplaatjes, voetbalshirts, voetbalvlaggen en vuvuzela’s vliegen de winkels uit. Opvallend is dat vooral de Shoprite en de Checkers, de Aldi’s van Zuid-Afrika, goede zaken doen. Dat is goed nieuws. Maar is dat ook genoeg om straks te voldoen aan alle hoge verwachtingen?

Voor de ingang van Woolworths staat Dex met zijn taxi. Zo noemen ze hier de witte busjes die tussen de stad en de suburbs pendelen. Dex heeft een sjaal met Holland erop. Die sjaal draagt hij al vanaf het begin van het WK, zegt hij. Om zijn voorliefde voor het Nederlands elftal te etaleren brult hij de namen van twee van de Grote Vier: “Van Persie!!! Robben!!!”

Bij de poort van het FIFA Fan Fest op de Parade wachten de leerlingen van de African Brothers Football Academy onder een afdakje van een fastfood-restaurant tot de toegangshekken bij de poort opengaan. Voor hen is het ook een belangrijke dag: zij doen vandaag mee aan het straatvoetbaltoernooi op het grote plein midden in Kaapstad. Wekenlang hebben de jongens hier naar uit gezien. Helaas heeft ABFA-oprichter Craig Hepburn net via zijn mobiele telefoon vernomen dat het toernooi door de zware regen is verplaatst naar donderdag. Het was de bedoeling dat de jongens daarna gezamenlijk de wedstrijd Nederland-Denemarken  op het grote scherm zouden bekijken. Daarvoor hadden ze een kaartje gekregen voor de overdekte zittribune op het plein. Maar dat gaat nu niet door. Hevige slagregens teisteren het desolate plein. “Geeft niks ” zegt Craig monter, “dan gaan we nu gewoon met z’n allen terug naar de club om het nieuwe clubgebouw te schilderen.” Van een bouwmarkt hebben ze daarvoor de materialen gekregen. De naam daarvan prijkt op de gloednieuwe shirts van de spelers. Als het weer meezit, kunnen ze die nu donderdag showen.

Gisteren regende het ook al zo erg en toen waren er ook niet veel mensen, vertellen de meisjes achter de persbalie. Als het zo hard regent als vandaag blijven de mensen liever thuis. Het is te hopen dat de weersvoorspellingen snel beter worden, maar voor de komende dagen worden er in Kaapstad lage temperaturen en heel veel regenbuien verwacht. De winters in Zuid-Afrika zijn verraderlijk. Perioden met aangenaam weer van boven de 25 graden worden afgewisseld met gure dagen zoals vandaag. Dan lijkt het net wel Nederland.

Aan de rand van het plein duwen kooplieden tegen de overkappingen van hun kramen het overtollige water weg. Een golf water plenst voor mijn voeten neer.
Voorafgaande aan het toernooi was er in Kaapstad veel ophef over de stalletjes die hun plek op de Parade hebben moeten afstaan aan het FIFA Fan Fest. Ook zouden de kramen niet in de directe omgeving van de stadions en bij de Fan Parks mogen staan. Daar mogen alleen de officiële sponsors zoals Coca Cola hun producten verkopen. Media in binnen- en buitenland spraken er schande van dat de arme kooplui van hun plek werden verdreven.
Een onthulling van de zeer lijvige tender, waarin de afspraken tussen FIFA en het organiserend comité LOC waren vastgelegd, maakte het imago van de FIFA er niet beter op. Zo is de exploitatie van de naam FIFA, WK 2010, Zuid-Afrika 2010 (en nog een hele waslijst andere combinaties) tijdens dit WK het alleenrecht van de FIFA en haar officiële sponsors. Alsof je de naam van een land en een jaartal voor eigen gebruik kunt vastleggen.
De wekelijkse opiniekrant Mail & Guardian probeerde negen maanden lang inzicht te krijgen in de toezeggingen die het LOC voor dit toernooi aan de FIFA heeft gedaan. Vooralsnog weigerde het LOC dat te geven, maar in het hoofdredactioneel van deze week schrijft Mail & Guardian dat de rechter heeft bepaald dat het LOC binnen een maand openheid van zaken moet geven.

Wat daarvan de uitkomst is moet de toekomst leren. Maar in de praktijk blijken de strenge FIFA-voorschriften minder strikt te gelden dan op papier. De kramen die twee weken geleden nog midden op het plein stonden, zijn nu verplaatst naar de zijkanten. Bij de ingang van het FIFA Fan Fest staan ze zelfs nog op het plein, maar dan wel buiten de hekken. En in een straatje aan de zijkant van het plein hebben een aantal kramen zelfs een plek binnen de hekken weten te bemachtigen. Als je niet de hoofdingang uitgaat, maar een zijingang van het perscentrum neemt, loop je er zo tegenaan.

Filemon moet even zoeken naar een Nederlandse vlag. Maar na het omkeren van een paar grijze vuilniszakken weet hij er toch een paar te vinden. De zaken lopen redelijk, zegt Filemon. Maar het slechte weer helpt natuurlijk niet echt mee. De supporters die het meeste kopen zijn die van Bafana Bafana. Brazilianen en Fransen kopen ook wel goed. Veel Nederlanders heeft hij nog niet aan zijn kraam gehad. Maar wie weet, het WK is nog maar pas begonnen.

Als de regen met bakken uit de hemel blijft vallen, besluit ik uit te wijken naar Tommy’s Bar in een zijstraat van Long Street. Binnen is iedereen in het oranje gekleed en wordt er veel bier gedronken. Als Dirk Kuyt de verlossende 2-0 voor Nederland maakt, zingt iedereen dat Oranje wereldkampioen wordt. Buiten breekt heel voorzichtig de zon door.

Niet ver van Lookout Hill ligt het backpackershotel eKasie. Vanaf Walter Sisulu Road, de doorgaande hoofdweg die de verschillende sections met elkaar verbindt, kun je het al zien liggen, maar om bij de ingang te komen, moet je de woonwijk inrijden, waar het backpackershotel is gevestigd. In een van de tuinen voor de huizen zit een groepje bewoners dat luidt Bafana Bafana begint te juichen als ze me zien. Ik draai mijn raampje nog wat meer naar beneden om hun gejuich te kunnen beantwoorden. Stapvoets rijd ik verder langs een groepje kinderen die aan het voetballen zijn. “Meneer, wilt u wat harder doorrijden,” zegt een van de jochies in het Engels. “We willen graag weer verder gaan met spelen.”

In eKasie logeert Edelin uit de Verenigde Staten. Ze draagt een Mexico-shirt, omdat ze supporter van Mexico is. Heel haar familie thuis in de USA is voor Mexico, zegt Edelin. Dit WK reist ze haar favorieten achterna. Die spelen nu in Johannesburg,  maar voor die wedstrijd kon ze geen kaartje krijgen. Daarom besloot ze maar eerst naar Kaapstad te gaan. Ze kwam erachter dat dit hostel in een township ligt, toen ze een week voor haar vertrek toch maar eens even ging checken waar ze precies had geboekt.
De taxichauffeur die haar van het vliegveld naar Khayelitsha bracht, stelde haar niet echt gerust met zijn angstaanjagende verhalen over berovingen, moord en doodslag. Waar brengt hij me in vredesnaam naar toe? dacht Edelin op de achterbank van de taxi. Maar eenmaal ter plekke verbaast Edelin zich over alle ophef. “De mensen hier zijn hartstikke aardig.”
De eerste dagen ging er wel steeds iemand van het backpackershotel met haar mee als ze een wandelingetje wilde maken, maar daarna wilde ze liever gewoon alleen de straat op in haar Mexico-shirt. “Dat vinden ze hier alleen maar leuk.”
Gisteravond is Edelin met een andere voetbalfan uit het hostel gewoon met het openbaar vervoer vanuit de stad naar Khayelitsha gereden. “Zo’n wit busje, dat ze hier taxi noemen. Dat ging prima.”

Bernardo uit Rio de Janeiro had totaal geen idee waar hij had geboekt. Op internet zag het eKasie er wel cool uit, zegt hij. Over een paar dagen vertrekt hij naar Johannesburg, omdat Brazilië daar zijn eerste wedstrijd speelt tegen Ivoorkust. Maar hij wilde per se naar Kaapstad, omdat hij had gelezen dat je daar zo geweldig kunt stappen. Dat Kaapstad ruim 1200 kilometer van Johannesburg ligt, vindt hij geen bezwaar. Jammergenoeg kan hij helaas niet het hele toernooi blijven, omdat hij weer aan het werk moet. Bernardo werkt op een olieplatform op zee. Dat is saai en zwaar werk. Dit WK wil hij met zijn vrienden Fabio en Iwan even goed uit zijn dak gaan. Hij vindt de verhalen die er over de townships de ronde doen overtrokken. “Ik vind de mensen hier wel relaxed,”zegt Bernardo, terwijl zijn oog moet kiezen tussen twee Engelse backpackers met een diep decolletté en een Zuid-Afrikaanse schone die vrolijk staat te zingen bij de bar. “Weet je wat het is, bij ons in Brazilië heb je favela’s, hier heb je townships, maar de mensen hier zijn veel vriendelijker dan bij ons.”

Als de beide teams die zodadelijk gaan spelen gebroederlijk het veld betreden, klinkt er applaus. Vanaf de zijkant kijkt Anne van der Tuuk toe hoe de spelers beginnen met hun warming up. Anne komt uit Nederland en werkt voor Abang Africa. De oprichters daarvan, Jaap en Germaine Kreeftenberg verhuisden vijftien jaar geleden, na een lange carrière in de reisbranche, naar Zuid-Afrika om hier hun werkzaamheden voort te zetten. Toen de zaak eenmaal begon te lopen, besloot het echtpaar dat het tijd was om ook iets terug te doen voor de lokale bevolking. In het Sotho, een van de elf lokale talen die in Zuid-Afrika worden gesproken betekent abang ‘om te delen’. Vandaar die naam.

Abang Africa Trust initieert en ondersteunt sociale projecten, ondermeer door sponsors te vinden voor voetbalclubs in de townships. Dankzij bemiddeling van Abang Africa vonden inmiddels zo’n twintig teams een sponsor. Ook de beide ploegen die vandaag tegen elkaar spelen, dragen voetbaltenues die werden betaald door Nederlandse bedrijven. Hun schoenen kregen de Refugee VI-spelers van de twaalfjarige Mick van Zon, die met zijn project Football Maties in Nederland via diverse voetbalclubs meer dan tienduizend voetbalschoenen wist in te zamelen en daarmee het Jeugdjournaal en het SBS nieuws haalde. “Publiciteit is voor organisaties zoals de onze onontbeerlijk,” zegt Anne. “Heel veel mensen willen wel doneren, maar ze weten vaak niet precies waar ze overal terecht kunnen. Elke publiciteit is voor ons belangrijk. Journalisten zouden zich dat beter moeten realiseren.”

Een van de projecten die Abang ondersteunt is Kicking out xenophebia van de 18-jarige Ephraim Ntlamo uit Zimbabwe. Ephraim is een buitenlander, iemand die ze in het Xhosa een amakwerekwere noemen. Dat betekent: hij die geen Xhosa spreekt. Ruim een jaar geleden brak in de townships een enorme geweldsexplosie uit tegen de buitenlandse immigranten uit andere Afrikaanse landen. De laatste jaren komen die in groten getale illegaal de grens met Zuid-Afrika over. Het gevolg is dat niemand meer precies weet hoeveel inwoners Zuid-Afrika heeft. Van Khayelitsha wordt gezegd dat er 1,4 miljoen mensen wonen, sommigen mensen noemen ook het aantal van 1,6 miljoen, want veel amakwerekwere trekken naar de infomal settlements van Khayelitsha.

In de aanloop naar het WK schreven de Zuid-Afrikaanse kranten dat ze na het WK een nieuwe uitbarsting tegen de buitenlanders vrezen. Daarmee bedoelen ze niet de toeristen uit het rijke westen, die hier hun vakantie doorbrengen, maar de Afrikaanse migranten die hiernaartoe komen voor werk. Het probleem van Zuid-Afrika is dat er hier werk is dat er in de omliggende landen niet is. En zolang veel Zuid-Afrikanen dat werk zelf laten liggen, komen anderen daarop af.

“Veel Zuid-Afrikanen zien buitenlanders als onmensen,” zegt Iphraim. “Migranten worden niet als volwaardige burgers behandeld. We hebben geen rechten en worden gediscrimineerd. Veel jongeren laten zich leiden door vooroordelen, zonder dat ze ooit met een buitenlander hebben gesproken.” Vandaar dat Iphraim zijn club Refugee VI heeft opgericht. Het getal zes verwijst naar de landen waaruit de meeste migranten komen: Angola, Burundi, Kongo, Rwanda, Somalië en Zimbabwe. De vereniging telt inmiddels 28 leden en telt ook spelers uit andere Zuid-Afrikaanse landen, waaronder ook uit Zuid-Afrika. Door wedstrijden te spelen tegen Zuid-Afrikaanse teams is er nu interactie tussen de jonge Zuid-Afrikaanse spelers en de migranten, zegt Iphraim. “Wij spelen niet zomaar voetbal, wij spelen met een boodschap op onze shirt.”
Tijdens het WK zal Refugee VI in een aantal verschillende townships wedstrijden spelen tegen lokale teams. De laatste weken reed Anne van der Tuuk samen met Iphraim de townships af om de verschillende teams te vragen mee te doen. Refugee VI doet morgen en overmorgen ook mee aan een groot straatvoetbaltoernooi op het FIFA Fan Fest op de Parade in het centrum van Kaapstad.

De wedstrijd tussen Goalhunters FC en Refugee VI in het stadion van Khayelitsha staat in het teken van Fair Play. Als sommige spelers iets te hard de duels ingaan worden ze door Iphraim of de aanvoerder van Goalhunters FC tot de orde geroepen. In de eerste helft is het team uit Khayelitsha sterker. Bij rust staat Goalhunters FC met 2-0 voor. In de tweede helft komt Refugee VI sterk terug. Tien minuten voor tijd staat het zelfs 2-2. Kort daarna weet Goalhunters toch nog een keer te scoren. Door een ongelukkig eigen doelpunt wordt de eindstand zelfs 4-2 voor de thuisploeg. “Geeft niks,” zegt Iphraim. “Je ziet nu zelf hoe de jongens van de tegenpartij een mooie tijd met ons hebben. Dat is onze grote winst.”

Na een gezamenlijke braai (het Zuidafrikaanse woord voor barbecue) waarbij de spelers zingend de rij in gaan om hun eten te halen, kijken beide teams gebroederlijk hoe Zuid-Afrika het WK opent tegen Mexico. Het gezang en getrommel voorafgaande van de uitzending verstomt als de wedstrijd begint. De jongens kijken geconcentreerd naar het scherm. Hier zit een publiek dat het voetbal serieus neemt. Wel wordt er geklapt en gejuicht bij elke goede actie van een Zuid-Afrikaanse speler.
Tijdens de rust is het stil op straat. De bussen die langsrijden zijn nagenoeg leeg.
Als in de tweede helft Zuid-Afrika scoort gaat er oorverdovend gejuich op. Iedereen danst. Is dit de voorbode van het grote feest waar Zuid-Afrika al zo lang naar uitziet? Helaas weet Mexico kort voor tijd een tegendoelpunt te maken. Daardoor wordt het 1-1 en blijft een vreugde-explosie uit. Op straat zijn er geen opgewonden taferelen van een uitzinnig dansende menigte die het autoverkeer blokkeert, zoals afgelopen woensdag na het openingsconcert in Long Street het geval was.

Door het donker rijd ik vrij gemakkelijk Khayelitsha weer uit. Ook bij het binnenrijden van de stad zijn er geen files. Op de Parade wordt feest gevierd, maar het autoverkeer kan er soepel langs. Het maakt niet uit wie er dit toernooi wint, had Iphraim eerder in zijn toespraak voorafgaande aan de wedstrijd gezegd. Als het Bafana Bafana niet is, dan is het zeker wel een ander Afrikaans team. Op het veld ging er een luid gejuich op.

Dat euforische moment begon officieel gisteravond in Johannesburg. In het Orlando Stadium in Soweto vond het grote openingsconcert plaats, dat de toeschouwers een aaneenschakeling van kippenvelmomenten  bezorgde. Van het optreden van John Legend die samen met Angelique Kidjo uit Senegal , het hoopvolle Move on up van Curtis Mayfield zong tot de opkomst van aartsbisschop Desmond Tutu die was uitgedost als supporter van Bafana Bafana en uitzinnig van vreugde de menigte toesprak.
Meer dan 1200 kilometer verderop hadden eerder op de middag zich duizenden mensen verzameld op the Grand Parade, het grote plein midden in Kaapstad. Na zijn vrijlating hield Nelson Mandela op deze historische plek zijn eerste toespraak, nu verdrongen de mensen buiten de hekken zich om getuige te kunnen zijn van het openingsfeest dat werd vertoond op het grote scherm waar straks alle wedstrijden te zien zijn.
“Langa, laat je horen,” riep de presentator op het grote podium. “Guguletu, waar zijn jullie?” Op het plein klonk telkens vanuit verschillende kanten gejuich. Net zoals met kerst en Pasen op het St. Pietersplein in Rome gejuich opklinkt als de paus weer een nieuwe taal aankondigt. Bij de naam Khayelitsha barstte vooraan bij het podium een oorverdovend gejuich los.

Het was mooi om te zien hoeveel inwoners vanuit de townships naar het FIFA Fan Fest in de stad waren gekomen. Dit WK is er duidelijk ook voor hen.
“Het beeld van de townships is dat er alleen maar arme zielige mensen wonen, maar in een township wonen heel gewone mensen,”zei Clinton Fredericks uit Manenberg. Hij vertelde dat hij daar al meer dan veertig jaar woonde. Samen met zijn vrouw en jongste dochter was Clinton al vroeg naar het FIFA Fan Fest op het plein gekomen. Trots vertelde hij dat alle drie zijn kinderen een goede opleiding hadden gehad. “Gelukkig hebben ze de kansen gehad die ik in mijn jeugd niet had. De oudste werkt nu als advocaat, de middelste zit nog op de universiteit en de jongste werkt als vrijwilliger tijdens het WK.”
Clinton keek verheugd om zich heen naar de feestvierende menigte. “Dit hebben we eerder meegemaakt toen Zuid-Afrika in 1995 wereldkampioen rugby werd. Toen was er even een eenheid in dit land. Daarna zag je het uit elkaar groeien. Nu heb ik het idee dat we weer dichterbij elkaar komen.”

In de aanloop naar het evenement was er niet alleen veel scepsis vanuit het buitenland, ook in Zuid-Afrika zelf werd veel gemopperd. In Kaapstad was er veel kritiek op het besluit van de FIFA en het organiserend comité om een nieuw stadion te bouwen in Green Point, een locatie dichtbij de kust. Waarom werd het Athlone-stadion in de gelijknamige township niet gerenoveerd? Dat was niet alleen goedkoper maar kwam ook meer tegemoet aan de mensen in de townships. Voor veel van hen is het immers duur om met het openbaar vervoer naar de stad te komen.
In Nederland klonken die bezwaren plausibel, maar eenmaal ter plekke, werd duidelijk dat het voor de inwoners van townships als Guguletu, Mitchells Plain of Khayelitsha niet uitmaakt of het stadion in de stad of in Athlone staat. Om bij het stadion te komen zullen ze hoe dan ook moeten reizen.

Eerder dit jaar interviewde ik in Den Haag Laurene Platzky, de voorzitter van het comité, dat namens de Westkaap provincie de coördinatie van het WK 2010 voor zijn rekening neemt. Zij bracht een argument naar voren dat juist pleitte voor de gekozen locatie. “Door het daar te bouwen, komen de mensen uit de townships naar de stad. De stad is van iedereen, ook van de mensen die in de townships wonen.” Het klonk zoals Mohammed en de berg: als het stadion niet naar de township komt, dan komt de township wel naar het stadion.

In hun berichtgeving van de opening van het Cruyff court schreven veel Nederlandse kranten gisteren dat Hillbrow een township is. Dat is niet zo. Hillbrow mag dan misschien een probleemwijk zijn, het is geen township. Kwestie van gewoon je huiswerk doen.
Townships ontstonden in Zuid-Afrika in de jaren vijftig toen tijdens de apartheid zwarten en kleurlingen gedwongen werden om uit de steden te vertrekken en te gaan wonen in aparte woongebieden, weg uit het zicht van de blanke bevolking.
Eigenlijk betekent ‘township’ niets anders dan wijk of gemeente. Wie het woord township googelt komt eerst terecht bij keurig uitziende wijken in de Verenigde Staten.
Dat we bij het woord ‘township’ in eerste instantie aan Zuid-Afrika denken, zal ongetwijfeld een gevolg zijn van het onmenselijke idee van apartheid en de vele protesten die dat  wereldwijd met zich meebracht. Toch zijn de gevolgen van het apartheidregime nog lang niet uitgewerkt. Voor blanke Zuid-Afrikanen zijn townships nog immer no go area’s. En dat is in de townships te zien: op straat is geen blanke te bekennen.

In Johannesburg  in Soccer City Stadium speelt Zuid-Afrika vanmiddag de eerste wedstrijd tegen Mexico en zal er een zindering door het land gaan. Hoe beleeft Khayelitsha, de grootste township van Kaapstad de wedstrijd? Daarvan morgen een verslag. Nog een paar uur te gaan tot de aftrap. Ke Nako.

Vanmorgen opende het Nederlands elftal in Johannesburg een Cruyff Court. De bijeenkomst in Hillbrow, een probleemwijk in het centrum van Johannesburg, werd verslagen door honderden journalisten van overal. Hun beelden zullen de hele wereld over gaan. Het verslag van de opening van het veldje in Hillbrow zal vanavond ook uitgebreid te zien zijn bij Henry Schut en Hugo Borst in het WK Journaal.
Eerder had de KNVB al besloten het veld namens het hele Nederlands elftal te schenken. Een slimme zet van Bert van Marwijk en zijn staf: hierna kunnen de spelers zich weer concentreren op de wedstrijden. De druk op spelers om zich in te zetten voor een goed doel is groot, vooral tijdens dit WK in Zuid-Afrika. Bij de KNVB kwamen er veel verzoeken binnen. Vandaar dit collectieve gebaar. Daarna kan iedereen zich weer richten op het winnen van de wereldtitel.

Een veelgehoorde klacht is dat voetballers verwende en egocentrische miljonairs zijn, maar er zijn veel spelers van het Nederlands elftal die zich al hebben verbonden aan een goed doel. Joris Mathijssen, André Ooijer, Arjen Robben en Stijn Schaars zetten zich in voor Spieren voor spieren, de stichting die in 1988 mede werd opgericht door spelers van het Nederlands elftal, onder aanvoering van de huidige assistent-bondscoach Frank de Boer en zijn tweelingbroer Ronald. Johnny Heitinga is ambassadeur bij de Bart Foundation, de organisatie ter nagedachtenis van Bart de Graaff, Nigel de Jong zet zich in voor de Nierstichting en Dirk Kuyt heeft zelfs zijn eigen Dirk Kuyt Foundation (DFK) dat sportactiviteiten organiseert voor mensen met een beperking. Ook Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart laten regelmatig blijken dat ze niet vergeten zijn waar ze vandaan komen. Sneijder liet onlangs een team spelertjes van zijn ouwe club invliegen naar Milaan om ze de dag van hun leven bij Inter te bezorgen, terwijl Rafael van der Vaart al jaren een straatvoetbaltoernooi organiseert op zijn oude cluppie. Na zijn transfer naar Real Madrid ging hij daar gewoon mee door. Alleen dit jaar moet hij het door zijn drukke programma laten afweten, excuseert hij zich op zijn website. Een voetballer die met zijn tijd meegaat, moet niet te beroerd zijn om iets voor een ander te doen. En zijn de internationals zelf verhinderd, dan nemen hun echtgenotes de honneurs waar. Televisiekijkers hebben de afgelopen weken kunnen volgen hoe voetbalvrouwen Bouchra van Persie en Winonah de Jong als Engelen van Oranje ten behoeve van SOS kinderdorpen naar Afrika vertrokken. Hun mannen bleven thuis om op de kinderen te passen. De spelers van Oranje zijn geen uitzondering.

Ook in het buitenland zetten spelers zich alom in voor het goede doel. In Spanje staat David Villa staat bekend om zijn goede inborst. En de beschermheren van Goal4Africa, de organisatie die in het leven werd geroepen bij de 90ste verjaardag van Nelson Mandela, zijn Steven Gerrard en Kaka, samen met de niet-geselecteerde Clarence Seedorf, die ongetwijfeld niet alleen voor het voetbal naar Zuid-Afrika had willen komen. In Suriname staat Seedorf bekend als een gulle gever. Maar als het om schenkingen gaat spannen spelers uit Afrika de kroon. Didier Drogba uit Ivoorkust en Samuel Eto’o uit Kameroen schenken miljoenen weg aan liefdadigheidsprojecten in hun land.

Wie Afrika zegt, zegt goede doel. Overal in de townships zijn lokale en buitenlandse organisaties bezig om de armoede te bestrijden. Met behulp van donaties worden huizen gebouwd, opvangcentra neergezet, gezondheidsprogramma’s gestart, voetbalscholen opgericht. Wat dit WK voetbal zo anders maakt dan alle andere daarvoor is de aanwezigheid van ontelbare hulporganisaties die hier tijdens het WK actief zijn. Dat zijn kleine organisaties zoals Abang, Dreamcatcher en African Brothers Football Academy, die hier in de afgelopen dagen voorbij kwamen zijn tot de grote ngo’s van deze wereld. Eergisteren en gisteren nog was bij de NCRV te zien hoe Joris Linssen met Unicef op pad ging om in het troostloze Hannover Park te kijken hoe miserabel en uitzichtloos het leven daar is. “Als je dat ziet ga je je schamen voor ons geklaag,” mailde een trouwe lezeres van deze weblog.
Op het veld van de African Brothers Football Society in Kaapstad gloort nog altijd hoop. “Het WK is over een maand voorbij, maar wij zullen er dan nog steeds zijn,” zegt oprichter Craig Hepburn. De bouwtekeningen van het nieuwe clubhuis hangen al aan de muur van de loods waar nu nog alle spullen worden opgeslagen. “Waarom zouden kinderen in Zuid-Afrika niet naar een gewone voetbalclub kunnen gaan zoals hun leeftijdgenoten in Nederland of Engeland? De komende maand zijn de ogen van de hele wereld op ons gericht. Dit is ons momentum.”

african brothers football academy

In TIME van deze week staat een mooi verhaal van John Carlin over de impact van het hedendaagse voetbal. Eerder schreef Carlin het boek Playing with the enemy, dat onlangs door Clint Eastwood werd verfilmd onder de titel Invictus.
In zijn artikel in TIME beschrijft Carlin hoe de voetbalsport voor mensen wereldwijd een levensstijl  is geworden. Voetballers zijn de hedendaagse rolmodellen. In de geschiedenis hebben ze de plaats ingenomen die vorsten en krijgsheren in vroeger eeuwen hadden, schrijft Carlin.
In meerdere opzichten is voetbal vooral ook een democratische sport. Er zijn voetballers in alle soorten in maten. Lionel Messi, de beste speler ter wereld, komt uit Argentinië, speelt in Spanje en meet slechts 1.69 meter. De best betaalde speler van Italië is zwart, komt uit Kameroen en heet Samuel Eto’o. Samen met een handvol andere spelers worden de twee gezien als de absolute sterren van dit WK. Maar zonder de hulp van hun medespelers zijn ze nergens. Om te kunnen winnen hebben ze hun teamgenoten nodig. En ook die komen uit alle landen van de wereld.
Voetbal overbrugt ras-, cultuur-, en religieuze verschillen. De selectie van Inter Milan, de club die onlangs de Champions League won, bestond uit vijf Italianen, vier Brazilianen, vier Argentijnen, twee Slovenen, een Columbiaan, een Nederlander, een Oostenrijker, een Portugees, een Serviër, een Roemeen, een Macedoniër, een Nigeriaan, een Ghanees en een Kameroener.  Ze werden gecoacht door een Portugees. Tijdens het WK zullen ze allemaal tegen elkaar uitkomen, na dit WK zullen de meesten van hen samen weer een team vormen.

Overal ter wereld volgen jonge voetballertjes de verrichtingen van hun helden. Ook hier in Zuid-Afrika. “Voetbal betekent voor de jongens die je hier ziet rondlopen ongelooflijk veel. Onderschat dat niet,” zegt Craig Hepburn, oprichter van de African Brothers Football Academy. Vanaf de zijlijn kijkt hij toe hoe een paar van zijn leerlingen de bal hard naar elkaar overspelen. “Een keer raken,” roept Hepburn naar de jonge spelers. “One touch, one touch, one touch.” De Zuid-Afrikaan is een oud-profvoetballer, die al jaren voetbalprojecten in townships organiseert.
Sinds kort heeft hij zijn eigen voetbalschool geopend in een van de betere wijken van Kaapstad, aan de voet van de Tafelberg. Leerlingen uit andere delen van de stad komen hiernaartoe om te trainen.
Hepburn wil in de toekomst een netwerk van verschillende voetbalscholen in het land opzetten. “Het is erg dat er in Zuid-Afrika zo weinig faciliteiten voor kinderen zijn om te kunnen voetballen. Dat moet anders.”

Een van de jongens draagt een shirt van Bafana Bafana, twee andere dat van Brazilië. Twee spelertjes in het shirt van hun idool Christano Ronaldo staan gebroederlijk naast elkaar.
Hepburn wijst naar een groep iets oudere jongens in blauwe tenues die gedisciplineerd rek- en strekoefeningen staan te doen.“Dat zijn echt jongens van de straat. Die zijn hier binnengekomen via jeugdopvang. Je had ze moeten zien toen ze hier kwamen. Sinds ze deel uitmaken van de club zijn ze enorm veranderd. Doordat ze nu elke keer naar de training komen, hebben de jongens iets om voor te leven. Het biedt ze structuur en geeft ze zelfrespect.”

Gedisciplineerd werken de jongens hun oefeningen af. In de groep van de allerjongsten spreekt Hepburn een paar laatkomers vriendelijk maar gedecideerd toe. “Waarom heb jij geen korte broek aan? Wil je soms dat ik ruzie krijg met je moeder? Haal je handen uit je zak, jongen.”
Het veld aan de voet van Arfrican Brothers Football Acadamy, met op de achtergrond de fotogenieke Tafelberg, ligt er fraai bij. Het gras werd geschonken door de leverancier die hetzelfde gras leverde aan het nieuwe Cape Town Stadium, waar alle wedstrijden in Kaapstad worden gespeeld. Een direct gevolg van de komst van het WK naar de stad.
Teams van de African Brothers Football Academy zullen op 13 en 14 juni ook meedoen aan het FIFA FAN FEST straatvoetbaltoernooi op the Parade, het grote plein in de binnenstad van Kaapstad, waar Nelson Mandela na zijn vrijlating voor het eerst de menigte toesprak. De deelnemers krijgen een kaartje voor een VIP-zitplaats op het plein, waar ze de wedstrijden op een enorm scherm kunnen volgen.
Het land is in opperste stemming nu Bafana Bafana de laatste tijd opmerkelijk goed presteert. De ploeg is al twaalf wedstrijden ongeslagen en wist de laatste oefenwedstrijden winnend af te sluiten. Zelfs de serieuze oefenwedstrijd tegen Denemarken eindigde in een 1-0 overwinning. “Die overwinning tegen Denemarken was geflatteerd,” lacht Craig Hepburn. “Denemarken is altijd goed voor Zuid-Afrika geweest. In de tijd van de apartheid hebben de Denen de Zuid-Afrikaanse bevolking enorm gesteund. Dat hebben ze nu weer gedaan. Dit land kan wel een oppepper gebruiken.”

Melkhoutfontein is maar een paar straten groot, dus Sterretjie Homestay was snel gevonden. Buiten voor de deur belde ik naar het mobiele nummer van mijn gastvrouw Gerty. Die was op haar werk. “Maar mijn dochter Gertwin is er wel. Zet je auto maar achter het huis.”
Eigenlijk had ik ook niet Gerty, maar Katrina moeten bellen. Katrina beheert ook een homestay en is de local site mentor. Zij geeft leiding aan de Kamamma’s in de buurt. “We komen meteen naar je toe,” zegt Katrina, als ik haar heb laten weten dat ik veilig ben gearriveerd.

Het netwerk van Dreamcatcher bestaat hoofdzakelijk uit vrouwen. Zij leiden de projecten, runnen de homestays en koken de maaltijden voor de toeristen.
De afgelopen dagen heb ik gemerkt hoe dat voelt. De Kamamma’s waken over je als moederkloeken. “Rij voorzichtig. Je belt toch wel even als je veilig bent aangekomen, hè?” Daarom voelde het best verfrissend toen Gerty me voor het slapen gaan meedeelde, dat ik de volgend ochtend bij het wakker worden alleen in huis zou zijn. Ze zou mijn ontbijt klaarzetten, melk moest ik maar zelf uit de ijskast pakken. Haar man Iwan en haar zoon Llewellyn moesten al vroeg naar hun werk. Gertwin moest om half zeven naar school, Lucretia naar de dagopvang en zijzelf naar haar werk. “Als je weggaat, neem de sleutel dan maar mee. Gertwin haalt hem later wel op bij Katrina.”

Later die dag toont Katrina mij de community projects die Dreamcatcher in de buurt is begonnen. Rijdend door de straten van Melkhoutfontein dwalen mijn gedachten naar Amsterdam-Noord.  Kun je Melkhoutfontein eigenlijk wel een echte township noemen? “Ja hoor,” zegt Katrina, “het is de local township van Stilbaai.”
Net zoals elke township heeft Melkhoutfontein een beter gedeelte en een minder goed gedeelte. Het minder goede deel begint achter de Nelson Mandela-huizen. Daar bevindt zich het  squatter camp. Hier wonen de mensen niet in huizen, zoals in de rest van Melkhoutfontein, maar in hutjes van golfplaat. Het is hier niet zo massaal als bij de informal sections in Khayelitsha. Met het mooie weer van vandaag en wat fantasie heeft het zelfs wat weg van een volkstuinencomplex.

In het deel waar zij en Gerty wonen hebben de mensen hun huizen zelf  gebouwd, vertelt Katrina. Ze hebben destijds wel wat geld voor bouwmaterialen gekregen, maar ze moeten nu nog steeds huur betalen. Katrina betaalt 250 rand (25 euro) per maand. “Dan kun je beter in een Nelson Mandela-huis wonen. Die werden hier gebouwd nadat Mandela tot president was gekozen. “Die mensen kregen hun huis gratis en betalen geen huur.”

Tijdens de rit die ons vervolgens naar de vuilnisbelt van Melkhoutfontein moet brengen, word ik overmand door twijfel. Om armoede te visualiseren brengen fotografen en documentairemakers vaak mensen in beeld die op vuilnisbelten leven. Rijd ik nu niet ook in diezelfde fuik? Maar armoede is niet de reden van dit bezoek. Katrina wil het recycling-project laten zien dat Dreamcatcher hier is begonnen. Het afvalprobleem is een van de grootste problemen van de lokale gemeenschap. Iedereen gooit maar van alles bij elkaar. Daarom wordt het afval op de vuilnisbelt weer van elkaar gescheiden. Papier bij papier. Glas bij glas. Plastic bij plastic. Dat kan dan allemaal weer worden hergebruikt. Trots laten de werkers op de vuilnisbelt de resultaten van hun arbeid zien.

’s Avonds in de homestay van Gerty zit iedereen voor de TV als de soap Sewende Laan (7^de laan) wordt uitgezonden. Onder kleurlingen is de soap, die dit jaar zijn tiende jaar ingaat, enorm populair, zegt Gerty. Ze slaat geen aflevering over en als ze er toch eentje mist, kan ze die inhalen op zondag als de afleveringen van de voorgaande week worden herhaald.
Na de soap gaan Iwan en zij even naar buiten om een sigaret te roken. De oudere zus van Gerty komt langs en vraagt haar zus om geld. Als Gerty niet snel genoeg reageert, kijkt de oudere zus naar mij. “Kan die man niets geven”, zegt ze in het Afrikaans. Als Gerty haar zus snel wat heeft toegestopt en die weer is verdwenen, vertelt ze over het grote drankprobleem dat er onder kleurlingen leeft.
Dan vertelt Iwan trots over het huis dat hij zelf heeft gebouwd. De slaapkamer (met badkamer) waar ik slaap, heeft hij er het laatst bijgebouwd. In het oude gedeelte zijn twee slaapkamers: een voor de jongens en een voor de meisjes.
Als ik Gerty de volgende dag afzet bij het huis in Stilbaai waar ze als werkster in dienst is, vraag ik haar hoe dat met de slaapkamers zit. Dan vertelt ze dat zij en Iwan op de kamer van de meisjes hebben geslapen. Daar staat een extra tweepersoonsbed waar zij en Iwan slapen als er gasten logeren. “Maar binnenkort komt de kamer van Llewellyn vrij. Don’t worry, vanavond slapen we weer in ons eigen bed.”

Als klein meisje groeide Anthea niet met dat wereldbeeld op. Haar vader werkte in de bouw, waar hij de leiding had over een team van kleurlingen en zwarten. Als hij met zijn team ergens naartoe werd uitgezonden voor een opdracht, sliep hij te midden van zijn mannen. Hij sprak vloeiend Xhosa en leerde zijn kinderen om altijd om open te staan voor andere culturen. Als hij weer thuiskwam vertelde hij hoe hij met de mannen had samengewerkt. Wat ze hadden gegeten en hoe ze hadden gelachen om de grappen die ze elkaar vertelden. We zijn allemaal mensen, zei hij dan. “Dat was voor een blanke Zuid-Afrikaanse man in die tijd zeer ongewoon,” zegt Anthea.

Later toen ze naar school ging, merkte ze dat het niet zo gewoon was wat haar vader deed. Het onderwijssysteem zorgde ervoor dat ze alleen met andere blanke kinderen in aanraking kwam. Op school leerde ze dat er mensen waren die het gedrag van haar vader afkeurden.
Oudtshoorn, de plaats was ze opgroeide, was in de jaren zestig en zeventig een plek waar veel migranten woonden. Klein Jeruzalem werd de stad genoemd. Er woonden veel Engelsen, Schotten, Italianen, joden en Boeren. Oudtshoorn was ook een plek waar de vrije gedachte en het conservatisme sterk met elkaar botsten.
Zelf kwam ze uit het armere deel van de stad, al woonden er alleen blanken. Laat ze maar praten, zei haar moeder tegen haar, als andere kinderen haar daar dat lieten merken. Doe je best op school en then you beat the socks out of them. “En dat is precies wat ik heb gedaan,” zegt Anthea.

Brave New World, het project waarmee Anthea aanvankelijk begon, was een hulpprogramma voor blanke bejaarden in Stilbaai die het niet al te best hadden. Moses was contact blijven houden met Anthea en haar man. Hij kwam elke dag in het centrum werken en was onder de indruk wat hij daar zag. Hij droomde van een zelfde soort centrum voor het vissersdorp Melkhoutfountein, een township waar voornamelijk kleurlingen wonen.
Met behulp van Moses lukte het haar om het vertrouwen van de lokale bevolking te winnen. De eerste stap was het bestrijden van de armoede, zegt Anthea. Er moest stromend water komen, voldoende voedsel voor de inwoners en transport voor de mensen die werk hadden. “Je kan mensen economisch niet vooruit helpen als ze de basics niet eens hebben.”
Het begin was moeilijk, maar Anthea hield vol. Door het ouderenproject in Stilbaai had ze veel oudere mensen leren kennen. Ze maakte van de nood een deugd. De ouderen uit Stilbaai hielpen haar bij het oprichten van een community centre in Melkhoutfontein.

Nog net voordat dat klaar was, stierf Moses Kleinhans. Op zijn sterfbed vroeg hij Anthea of zij zijn dromenvanger wilde zijn. Als eerbetoon aan Moses veranderde ze de naam van haar organisatie in Dreamcatcher.
Onder die naam ging het project een nieuwe fase in: werkgelegenheid creëren voor de lokale bevolking. Dat was wat haar nu voor ogen stond. Samen met de bewoners van Melkhoutfontein bedacht Anthea dat toerisme, een van de nieuwe economische pijlers van het nieuwe Zuid-Afrika, die banen wel zou kunnen creëren. Het uitgangspunt werd om toeristen kennis te laten maken met het echte Zuid-Afrika, niet het Zuid-Afrika van de shopping malls en dure hotels, maar het Zuid-Afrika met al zijn verschillende culturen, volkeren, talen en tradities.
Hiervoor bedacht Anthea het concept Cook-up-with Kamamma, waarbij toeristen op bezoek gaan bij de lokale bevolking en daar lokale gerechten krijgen geserveerd. Een eenvoudige, maar doeltreffende manier om cultuur over te dragen. Later kwamen daar de homestays bij, een soort van B&B’s, waar toeristen ook bij de mensen thuis logeren. Inmiddels zijn er meer dan zestig homestays aangesloten bij Dreamcatcher. Vorig jaar logeerden er een kleine duizend toeristen bij Dreamcatcher, die tezamen een kleine 75.000 euro voor de lokale bevolking opbrachten, zegt Anthea.

In het buitenland is haar organisatie niet onopgemerkt gebleven. Eerder al stonden de Kamamma’s op de vakantiebeurs in Utrecht. En dit voorjaar gaf Anthea zelf gastcolleges op de Nyenrode Business Universiteit. Volgend jaar is ze te gast op de Universiteit van Maastricht. Daar zei laatst iemand tegen haar: “Er bestaan veel mooie theorieën om bedrijfsstrategieën toe te passen voor een betere wereld, maar jij hebt er daadwerkelijk een toegepast.”

Afrikaans klinkt als een grappig soort Nederlands. Daar is een verklaring voor: de taal stamt uit het Nederlands van de zeventiende en achttiende eeuw, toen de eerste Nederlanders hier arriveerden en handel begonnen te drijven met de lokale bevolking, nadat de Portugezen hier al eerder waren geweest. Later kwamen er ook invloeden bij uit het Frans, Engels en het Maleis, als gevolg van de aanwezigheid van handelaren uit Azië en de komst van slaven die de Nederlanders vanuit de Oost naar de Kaap deporteerden.
Van oorsprong is het Afrikaans dus een mengtaal. Later werd het Afrikaans de taal, waarmee de Afrikaners hun eigen identiteit verwierven en waarmee ze zich konden onderscheiden van de Engelsen, voor het uiteindelijk de taal werd die symbool stond voor de apartheid.
In het dagelijks leven spreekt Ina Afrikaans. Maar met haar gasten spreekt ze Engels. “Het is zo belangrijk om meerdere talen te spreken,”, zegt Ina. “Als je een taal deelt, kun je met elkaar communiceren.”
Het beheersen van een taal schept kansen. Steeds meer bewoners van de zwarte township Zweletemba sturen hun kinderen daarom naar een school in Worcester, waar les wordt gegeven in het Afrikaans, vertelt Ina. Maar de kinderen beheersen het Afrikaans te weinig en dat levert in de klassen veel problemen op, hoorde ze van een vriendin die onderwijzeres is.
In de omgeving van Worcester is het Afrikaans op werkplaatsen en in bedrijven nog altijd de meest gesproken taal. “Als je alleen Xhosa spreekt, zoals zoveel zwarten, kom je nooit hogerop,” zegt Ina. Toch heeft de komst van meer zwarten in de bedrijven ook wel voor verandering gezorgd. In het telecombedrijf waar haar zoon werkt, verliep een paar jaar geleden alle interne communicatie in het Afrikaans. Nu gaan er ook memo’s in het Engels en in het Xhosa rond.
Ook haar zoon, de dokter, spreekt nu een beetje Xhosa, zegt Ina met een glimlach. “Anders verstaat hij zijn patiënten niet.”

Later op de dag bezoeken we huize Moria, een weeshuis in de buurt. Dat wordt betaald door Kinderzorg. Het echtpaar dat het huis beheert, Mary en David Geduld, doet dat vrijwillig. Mary en David zijn ook kleurlingen. “Voor dit werk moet je geduld hebben,” zegt Mary als ze zich voorstelt. “God heeft ons dat gelukkig gegeven.”
Mary werkt als 27 jaar als vrijwilligster. De laatste vier jaar runt ze met haar man, die inmiddels ook gepensioneerd is, dit kindertehuis. Op haar 28^ste kreeg Mary kanker. Ze was toen moeder van zes kinderen. “Heer, laat me leven,” bad Mary tot God. “Dan zal ik mijn leven wijden aan het goede.” Ze genas en Mary hield haar belofte. Maar het is zwaar, zegt ze.
Geld is er nauwelijks. De gemeente betaalt het eten voor de grootste kinderen, maar voor de rest zijn ze aangewezen op giften. Elektriciteit moeten ze zelf betalen. Van een Duitse vrijwilligster die hier onlangs was, hebben ze een kachel gekregen.

In Moria wonen elf kinderen. De oudste is negentien, de jongste een paar maanden. De een werd gevonden op een treinstation, de ander als baby naakt in het veld. Mary ziet de moeders van een van de kinderen elke dag voorbij komen lopen. “Ze interesseert zich totaal niet voor haar kind.”
Het oudste meisje heeft FAS. Dat betekent Fetal Alcohol Syndrome. Omdat haar moeder tijdens de zwangerschap teveel heeft gedronken, heeft ze een blijvende hersenbeschadiging opgelopen. “Hoe ouder ze wordt, hoe kleiner haar hersenen worden,” zegt Mary.
Buiten zitten de allerkleinste kinderen die nu niet naar school zijn. Mary zwaait naar een van hen. “Toen ze hier binnenkwam kon ze niet lopen, nu danst en rent ze door het huis. Dat is Nomza. Dat betekent mooi meissie.”
Buiten staat ook buurtbewoner Willem Bosch. Hij is actief voor COPE, de politieke partij die zich heeft afgesplitst van het ANC. “Zie je al die mensen hier op straat die doelloos rondhangen?” zegt hij. “Die zijn allemaal werkeloos. Ze worden totaal aan hun lot overgelaten. Het werkeloosheidcijfer in de buurt is 40%. Kleurlingen zijn hier het kind van de rekening. We horen hier tot de grootste bevolkingsgroep, maar er wordt niets voor ons gedaan.”
Er moet echt snel wat gebeuren, want de regering doet niets, zegt Willem. “Als ze voor het WK in zo korte tijd zoveel geld bij elkaar kunnen brengen, waarom kunnen ze dat dan niet ook op andere gebieden? Dit land heeft hulp nodig.”

Terug in de homestay bij Ina valt mijn oog op een papier op de kamerdeur. A Code of Ethics for Tourists staat erop geschreven. Daarop staan twaalf richtlijnen waaraan toeristen zich kunnen houden. “Reis nederig en met de bedoeling om meer te leren over de mensen van het land waar je te gast bent,” luidt de eerste regel. En ook: “Doe geen beloften,tenzij je zeker weet dat je ze kunt nakomen.”
Het laatste advies stemt tot nadenken: “Neem de tijd voor reflectie op de gebeurtenissen van de dag en probeer die beter te begrijpen. Bedenk wat voor jou een verrijking kan zijn, anderen nadeel en schade kan berokkenen.”

Op het dak van de Mini Mark in Worcester staat een voetballer. Hij is gemaakt van afval en plastic zakken en draagt de kleuren van het nationale team. Die is daar neergezet door een dakloze kunstenaar, zegt Ina Smith. Samen met haar echtgenoot Paul, een gepensioneerde politiecommandant, heeft ze me zojuist opgepikt bij een benzinepomp aan de rand van de stad. Mijn navigatiesysteem had me gemakkelijk tot aan de voordeur van haar homestay kunnen brengen, maar Ina stond erop dat ik de laatste kilometers naar haar huis onder begeleiding afleg. “Dat is veel veiliger,” verzekerde ze me eerder die dag door de telefoon. Met een slakkengang van 40 kilometer per uur rijdt Paul voorop naar de afslag Worcester. Terwijl het vrachtverkeer voortraast voelt dat niet bepaald veilig.

De wijk waar Ina en Paul wonen ziet er netjes uit. In een brede straat liggen tussen rijweg en de trottoirs stroken gras ingeklemd. De huizen hebben allemaal een voortuin. Het lijkt wel een suburb zoals je die ook wel in Amerikaanse TV-series ziet. In Esselen Park, waar we ons nu bevinden hebben de mensen het duidelijk beter dan in de nabijgelegen township Zweletemba, maar toch raadt Ina het haar gasten af om hier alleen een blokje om te gaan. Vooral niet wanneer het donker is zoals nu. Voor Ina staat de veiligheid van haar gasten voorop.
Op een veilige manier de lokale bevolking ontmoeten. Dat is wat Dreamcatcher, de organisatie waarbij Ina zich heeft aangesloten voorop staat. Vijfentwintig jaar geleden werd Dreamcatcher opgericht door de Zuid-Afrikaanse Anthea Rossouw. De organisatie initieert sociale projecten in lokale gemeenschappen en legt daarbij sterk de nadruk op lokaal toerisme. Hiervoor is er inmiddels een heel netwerk van homestays opgezet die voornamelijk worden gerund door vrouwen. In een homestay logeer je bij de mensen thuis. Net zoals in een B&B, maar dan net even anders. Een paar huizen verderop in de straat van Ina staat een andere homestay. Die wordt gerund door mama Divine. Eerst gaan we bij haar langs om te gaan eten, zegt Ina.
Mama Divine is een gepensioneerde onderwijzeres en eigenaresse van Divine’s Homestay. Dat wil zeggen, het huis is van haar dochter, die als officier van justitie op de rechtbank werkt, maar zij runt de zaak, zegt mama Divine.

Tijdens het eten vertellen Ina en mama Divine over alle sociale problemen die de buurt teisteren. De werkloosheid is hoog, het drank- en drugsgebruik schrikbarend. Kleine kinderen van acht jaar zijn al verslaafd aan drugs en drank. Het is om moedeloos van te worden, zegt mama Divine hoofdschuddend. Toch is dat het laatste wat Ina en zij van plan zijn. Vandaar dat ze zich naast het runnen van hun homestay zich ook inzetten voor allerlei sociale projecten die door Dreamcatcher worden ondersteund. De gasten die in de homestays logeren zijn vaak vrijwilligers die ook meewerken aan de lokale projecten. Dat is een bepaald soort mensen, zegt mama Divine. Betrokken mensen die geïnteresseerd zijn in het land waar ze te gast zijn. Mensen die open minded zijn. Toeristen met een goed hart. “Ze komen van overal uit de wereld.”

Ze geniet van die ontmoetingen. Uit de tijd van de apartheid weet ze wat het is als je niet met met iedereen om mag gaan. “Deze ervaringen nemen ze me niet meer af,” zegt Mama Divine. Volgende week komt er een gast uit Amerika. “Nee, die komt niet voor het WK voetbal”, zegt mama Divine, “maar om te werken in een ziekenhuis.”
Zelf is ze een enorme sportliefhebber. Normaal ligt ze al om half vijf in bed en kijkt ze alle sport die er op televisie voorbijkomt. Nu volgt ze elke dag het tennis op Roland Garros. Als straks het WK begint , zal ze het gele shirt van Bafana Bafana dragen zoals zoveel van haar landgenoten. En natuurlijk gaat ze de wedstrijden van haar land op televisie volgen. Op Boland Park, een sportveld niet ver van haar huis, heeft de provincie in samenwerking met de lokale organisatie een Fanjol gepland. Daar kunnen mensen uit de buurt de wedstrijden bekijken. Er worden per keer tussen de 5000 en 10000 mensen verwacht. Vanuit de hele omgeving zullen ze uit de omliggende gebieden met taxibusjes worden opgehaald. Ook komen er optredens van bekende Zuid-Afrikaanse artiesten. Dat zal een prachtig feest worden, denkt mama Divine. Al zal ze er zelf niet naartoe gaan. Te veel drukte. Zij ziet het wel op televisie.

Op de parkeerplaats van Grand Casino West wacht Mandisa. Mandisa woont in Thornton, een betere buitenwijk van Kaapstad. Ooit woonden er in Thorton alleen blanken. Mandisa was de vierde niet-blanke bewoner in Thorton.
Na de afschaffing van de apartheid, kreeg iedereen het recht om overal te wonen. “Nelson Mandela had gezegd dat iedereen overal mocht wonen. Tenminste, als je dat kon betalen,” zegt Mandisa.
Een industriegebied langs de snelweg scheidt Thorton van Langa, de oudste township van Kaapstad. Waar vroeger zwart en wit van elkaar werden gescheiden, loopt hier nu de scheidslijn tussen arm en rijk.

Mandisa vertelt dat ze vroeger de eerste gids was die zich begon toe te leggen op rondleidingen in de townships. In 1994 werd ze beëdigd als tourist guide. In haar jaar zaten alleen maar blanke gepensioneerde leraren en artsen. Die vonden het wel leuk om na hun carrière toeristen rond te leiden in Kaapstad en omgeving. Als enige niet-blanke gids wist Mandisa de weg in de townships. Ze kwam er immers zelf vandaan. Mandisa wist toen al dat ze een nichemarkt had gevonden.
De banken bij wie ze aanklopte, zagen niet zoveel in haar plannen. Een zwarte vrouw met opgroeiende kinderen, behoorde tot een risicogroep. Hoe zou ze haar afbetalingen moeten aflossen als ze ziek werd?
Mandisa zette door, ze bleef doorgaan met het verkopen van tweedehands kleding en deed af en toe een rondleiding tot het haar uiteindelijk lukte om haar eigen tourbureau op te zetten. Dat heette eerst Our Pride Tours, maar toen er steeds meer concurrentie bij kwam plakte ze daar op aanraden van een goede vriendin Bonani  voor. Zo kwam ze zo wat hoger op de lijst te midden van alle bureaus die vandaag de dag rondleidingen door de townships verzorgen. Twee van de grootste township touroperators die nu hoge ogen gooien in de Lonely Planet reisgids, hebben ooit bij haar een tour gedaan om het vak te leren, zegt ze met enige spijt. “Als ik dat van tevoren had geweten…”

Ze runt het bureau samen met haar zoon en haar man, die dominee is in Khayelitsha. Daar gaan ze elke zondag nog naar de kerk. Haar leven in Thorton heeft daar niets aan veranderd. In het Zuid-Afrika van nu kan dat, zegt Mandisa beslist. In Thorton wordt ze geaccepteerd.
Dat was vroeger wel anders. Haar vader was zwart en haar moeder een kleurling. Daarom werd Mandisa bij haar geboorte gekwalificeerd als zwart. Haar moeder had het als kleurlinge zwaar in de township waar ze woonden. Ze werd door de zwarte bevolking niet geaccepteerd. Daarom gingen haar ouders uit elkaar, zoals ze met elkaar hadden afgesproken.
Na de scheiding wilde haar moeder dat de kinderen de kwalificatie kregen van kleurling. Mandisa moest daarom de potloodtest doen. Daar bestaan verschillende versies van, maar bij Mandisa ging die als volgt: Om te kijken hoe zwart ze was, werd er een potlood in het haar gestoken. Bleef het potlood zitten, dan was ze zwart. Viel het potlood op de grond, dan was ze een kleurling. Mandisa’s moeder streek altijd het haar van haar dochter glad, dus het potlood viel op de grond. Daarom deden ze een tweede test, zegt Mandisa. Ze keken naar de kleur van haar armen en dan aan de binnenkant, waar je duidelijker verschil kunt zien tussen zwarten en kleurlingen. Bij zwarten is die donkerder dan bij kleurlingen. Ten slotte moest ze iets uit het Engels vertalen in het Afrikaans. Zwarten kunnen dat meestal niet, kleurlingen wel. Honderd procent waterdicht is zo’n test natuurlijk niet, maar tijdens de apartheid werd hij decennialang gebruikt. Volgens de test was Mandisa een kleurling. Nu is ze net zoals haar moeder getrouwd met een zwarte man. Wat maakt haar dat dan nu eigenlijk? Als Mandisa antwoord geeft op die vraag lijkt het even of ze twijfelt.

Na de huizen in de geplande formal sections, volgden er al gauw meer in de informal sections. Mensen die geen geld hadden voor een bakstenen huis, zetten her en der hutjes van golfplaat neer. De eindeloze rijen shags bepalen sindsdien voor een groot deel het aangezicht van Khayelitsha. Ze horen bij het beeld waar we aan denken als we het woord ‘township’ horen.
Door de jaren heen breidden ook de formal sections zich gestaag uit. Eind jaren tachtig kwamen de eerste bewoners uit de middenklasse. En met hen ook de betere huizen.
De formal sections zijn ingedeeld in wijken met de letters A t/m J, net zoals er ook in Amsterdam- Zuidoost wijken zijn die met een letter worden aangeduid.
De informal sections bevinden zich vooral in site B en site C. Voor een buitenstaander lijkt er geen touw aan vast te knopen, maar de postbode vindt hier feilloos zijn weg.

Er zijn slechts drie toegangswegen naar Khayelitsha. Een erfenis die nog stamt uit de tijd van de apartheid. Mochten er problemen zijn met de zwarte bevolking dan kon de stad eenvoudig worden afgesloten. Niemand kan er dan meer in of uit.

Khayelitsha is een zwarte township. Je hebt townships voor zwarten, zoals Langa, Gugguletu en Crossroads en je hebt townships voor kleurlingen zoals Manenberg , Athlone en Bonteheuvel. Dat onderscheid wordt in het hedendaagse Zuid-Afrika nog altijd gemaakt. Als zwarte ga je niet in een kleurlingenwijk wonen, als kleurling niet in een zwarte wijk. Daarover bestaat in Zuid-Afrika geen twijfel, zoiets doe je gewoon niet.
Het contrast met Kaapstad is groot. Een half uur rijden over de N2 en je ziet zwarten, kleurlingen en blanken op straat, hier in Khayelitsha kom je geen blanke tegen. Of het moet een hulpverlener zijn.

De blanke Zuid-Afrikaanse journalist Steven Otter woonde langere tijd in Khayelitsha. Hij schreef er een boek over. Waren zijn vrienden en collega’s verbaasd over zijn voornemen om in een zwarte township te gaan wonen, eenmaal in Khayelitsha viel Otter zelf van de ene verbazing in de andere. Telkens wanneer hij dacht dat hij zijn nieuwe zwarte vrienden begreep, werd hij uiteindelijk toch weer verrast. Er was een verschil in hoe hij tegen de wereld aankeek  en in de manier waarop zijn nieuwe omgeving dat deed. Als inwoner van het nieuwe Zuid-Afrika van na de apartheid wilde Otter alleen nog maar vooruit kijken, maar zijn verleden en dat van zijn nieuwe buren bleken niet zomaar uit te wissen. Toch is Khayelitsha bij lange na geen somber boek.

Acht dagen voor het begin WK wordt in sommige delen van Khayelitsha nog hard gewerkt aan de weg. Een direct gevolg van het WK, zegt Loyiso. Als inwoner van Khayelitsha is Loyiso zeer actief in de community. Loyiso woont in Mandela Park, een van de beter uitziende delen in de buurt. Trots laat hij de kinderopvang in de wijk zien die de gemeenschap zonder steun van de overheid, maar met privaat geld heeft gebouwd. Tweehonderd kinderen uit de buurt worden daar elke dag opgevangen. Op de muur van het gebouw staat een muurschildering van Che Guevara. Onze grote inspirator, verklaart Loyiso.

Vorige week deed de wereldbeker Khayelitsha aan. In het Oliver Tambo Centre konden inwoners van Khayelitsha met de trofee op de foto. Voor de mensen die daar op af waren gekomen was dat een bijzonder moment. De wereldbeker was het tastbare bewijs dat het WK echt in Zuid-Afrika gaat plaatsvinden. Eerder al opende eerder de FIFA een FIFA Hope Center met een bijbehorend voetbalveldje in Khayelitsha. Maar wat Loyiso betreft had de FIFA veel nadrukkelijker in de township aanwezig mogen zijn. “Het is veel te onduidelijk aangegeven. Niemand weet dat dit veldje hier ligt.”
Op het FIFA-trapveldje voetballen wat kinderen uit de buurt. Een van de assistent-beheerders van het Hope Center reageert teleurgesteld als hem gevraagd wordt wat er hier allemaal tijdens het WK gaat gebeuren. Er staat bij zijn weten niets gepland, zegt hij gelaten. Daarom gaan ze nu maar proberen om voor de openingswedstrijd zelf een beeldscherm te regelen. Een van zijn collega’s is daarmee druk bezig. De vraag is of de FIFA daar toestemming voor geeft. Anders moeten ze allemaal met de bus naar het officiële Fan Park in Kaapstad. En niet alle buurtbewoners hebben daarvoor het geld.
Navraag bij de organisatie in Kaapstad leert dat de FIFA ook in het Oliver Tambo Centre public viewings van de wedstrijden organiseert. Bewoners uit Khayelitsha kunnen daar gratis de wedstrijden komen bekijken. Bij het trapveldje weet niemand er nog van. Er is nog een week om het goede nieuws in Khayelitsha te vertellen. Gelukkig maar, in een township is dat tijd genoeg.

Het zou nog een nawee kunnen zijn van het oude Zuid-Afrika, waar de townships door het apartheidregime het liefst buiten beeld werden gehouden, al blijkt dat bij nadere bestudering van de plattegrond geenszins het geval. In de begeleidende tekst adviseert de Western Cape provincie om tussen de wedstrijden door vooral een township te bezoeken en daar in een lokale shebeen onder het genot van een drankje een boom op te zetten met de lokale bevolking en te vragen naar hun onverbloemde mening.

Het Oranje Boekje, de handzame reisgids die de Nederlandse ambassade speciaal voor de supporters van het Nederlands elftal heeft gemaakt, is wat terughoudender. In het boekje wordt vooral gewezen op de grote armoede waarin veel mensen in de townships leven. Het Oranje Boekje raadt daarom aan de townships te vermijden of deze alleen onder deskundige begeleiding te bezoeken.

Vorige week kondigde de West-Kaap provincie op een persbijeenkomst aan dat ze zich dit WK extra in zal zetten voor het township toerisme. Dat township toerisme maakt de laatste jaren een ongekende groei door. Aanvankelijk moest de lokale bevolking best even wennen als er weer een busje van een touroperator met een lading toeristen door een van de townships reed. Maar al gauw maakte de ergernis plaats voor gewenning.

In Washington Street in Langa, de oudste township van Kaapstad, wachten Moss en zijn broer op de supportersstromen die er dit WK hopelijk gaan komen. “Wat je hier ziet is het echte werk,” zegt Moss beslist. De vuvuzela’s die ze aan the Waterfront verkopen, de grootste toeristische trekpleister van Kaapstad in de haven, zijn volgens hem lang niet zo authentiek.
Hij vindt het dan ook onbegrijpelijk dat de bezoeker van zijn souvenirkraam geen vuvuzela van hem wil kopen. Een vuvuzela hoort nu eenmaal bij een voetbalwedstrijd in Zuid-Afrika. De vuvuzela is de trots van elke township-bewoner. Dus geen kwaad woord over de vuvuzela.

Toen vorig jaar de Confederations Cup in Zuid-Afrika werd gespeeld als test voor het komende WK en de televisiekijkers in het buitenland massaal begonnen te klagen over het lawaai dat de vuvuzela’s vanaf de tribune produceerden, vonden ze dat hier onbegrijpelijk. Moss knikt instemmend als hij hoort over de oranje vuvuzela’s van TNT post die in Nederland gretig aftrek vinden en over de pletterpet die Heineken weggeeft bij een sixpack bier. Zuid-Afrika dat elders de toon zet, wie had dat gedacht.

Dankzij het voetbal wordt er de komende weken nog meer toeloop verwacht in de townships, waar een flink aantal voetbaltoernooien op de agenda staan. Autofabrikant KIA, een van de officiële WK-sponsoren, organiseerde gisteren in Khayelitsha een groot straatvoetbaltoernooi voor de schooljeugd . Op de openingsdag van het WK vindt er een toernooi voor vluchtelingen plaats onder het motto ‘Kicking out xenofobia’, als antwoord op het geweld tegen immigranten dat vorig jaar ineens in de townships losbarstte. En als de Oranje supporters voor de laatste groepswedstrijd van het Nederlands elftal tegen Kameroen in Kaapstad arriveren, staan er ook een aantal wedstrijden tussen de Nederlandse supporters en township-teams gepland.

Bij een aantal van de initiatieven is Abang Travel betrokken, het reisbureau voor duurzame reizen van het Nederlandse echtpaar Jaap en Germaine Kreeftenberg. Samen verhuisden ze vijftien jaar geleden naar Zuid-Afrika. Nadat ze allebei jarenlang voor diverse reisorganisaties hadden gewerkt en in alle uithoeken van de wereld waren geweest, vonden ze het tijd om hun leven een andere wending te geven. In Kaapstad herkenden ze de ideale plek om hun droom waar te maken. “We begonnen met niks in een lege garage,” zegt Kreeftenberg. Sinds 1998 boekten er duizenden toeristen een reis bij hun reisbureau AAA travel, maar Jaap en Germaine Kreeftenberg vonden dat niet genoeg. Samen met hun Zuid-Afrikaanse partner Malose Manaka richtten ze een paar jaar geleden Abang Africa op, een reisorganisatie gespecialiseerd in duurzaam toerisme.

Een van de projecten die Abang daarvoor in het leven riep is Bafanakids. Voor veel kinderen is voetbal een houvast in hun dagelijks bestaan. Goede faciliteiten zijn er echter nauwelijks. De trapveldjes zijn meestal niet meer dan een stoffige zandvlakte en er is een schrijnend gebrek aan ballen en shirtjes. Voor een bedrag van minimaal 1500 euro kunnen bedrijven een jeugdteam van Bafanakids sponsoren. Van dat geld krijgen de spelertjes een tenue, maar ook training en begeleiding.“Eigenlijk is het een soort naschoolse opvang, waar we de kinderen structuur en regelmaat willen bieden,”zegt Kreeftenberg. “Door het kweken van teamspirit, krijgen ze het gevoel ergens bij te horen.” Inmiddels werden er al zo’n twintig teams gesponsord. “Daar zitten bedrijven bij als Samsung en het tijdschrift Reizen, maar je kunt ook met je voetbalclub of met de buurt een team ondersteunen.  In het San, een van de talen die in Zuid-Afrika wordt gesproken, betekent Abang ‘om te delen’, zegt Kreeftenberg. En dat is ook exact wat Abang Africa beoogt: delen met de lokale bevolking. Ligt daar de toekomst van het modern toerisme?

Vier jaar geleden, direct nadat het WK in Duitsland was afgelopen, begon in Zuid-Afrika de klok te tikken. Het land was toen al volop bezig met de voorbereidingen voor Twenty Ten, zoals ze het WK hier liefkozend noemen. Er moesten stadions gebouwd worden, wegen aangelegd en vliegvelden gemoderniseerd.
Terwijl Zuid-Afrika bergen werk verzette, groeide daarbuiten de argwaan. Het WK voetbal in Zuid-Afrika? Was dat land wel in staat om zo’n groots evenement te organiseren? Kon het geld voor de bouw van al die dure stadions niet beter besteed worden? Was een land met zoveel armoede en zulke hoge criminaliteitscijfers niet veel te gevaarlijk? Wat had de FIFA in vredesnaam in Zuid-Afrika te zoeken?

Het zijn vragen die Danny Jordaan, de voorzitter van het organiserend comité de afgelopen jaren duizenden keren heeft moeten beantwoorden. Afgelopen zaterdag stond er een interview met de voormalige schoolleraar in de Zuid-Afrikaanse krant The Sunday Independent. Alle doemscenario’s die in de aanloop als een loden last over het toernooi hingen zijn niet uitgekomen, zei Jordaan, die na zijn leraarschap tot parlementslid voor het ANC werd gekozen. In weerwil van alle sombere voorspellingen zijn alle werkzaamheden op tijd afgerond.
De stadions zijn af. De wegen zijn klaar. De vliegvelden gereed om de supportersstromen te verwerken. Ook de kaartverkoop verloopt ondanks de logistieke problemen voorspoedig: waar de Nederlandse media elke dag berichten over een teleurstellend aantal Oranje supporters, laten Zuid-Afrikaanse fans zich niet weerhouden door de haperende computersystemen van de FIFA en verzamelen ze zich lange rijen voor de kassa.

Voor de lezers van het Zuid-Afrika Journaal komen deze berichten niet als een verrassing. Vaste bezoekers van de website hadden al eerder kunnen lezen hoe het land toeleeft naar het WK. Al ruim een jaar volgt het Zuid-Afrika Journaal de voorbereidingen op de voet. Niet vanachter een bureau of een presentatiedesk ver weg in Nederland, maar ter plekke vanuit Kaapstad, te midden van al diegenen die vol verwachting uitkijken naar hun Twenty Ten.
Praat hier met de mensen over het WK en het wordt duidelijk dat dit toernooi meer betekent dan een voetbaltoernooi alleen. Tien dagen voor de aftrap zindert het land van hoop, trots en verlangen.

Voetbal is onder de zwarte bevolking in Zuid-Afrika een geliefde sport. Die liefde heeft een voorgeschiedenis. Tijdens het apartheidsregime in Zuid-Afrika was het voor de zwarte bevolking niet toegestaan om zich te verenigen in politieke partijen, jongerenorganisaties of vakbonden. Wat restte was de sport. Met name het voetbal groeide daardoor uit tot een krachtig instrument tegen de apartheid. Waar de blanken van oudsher rugby speelden, werd voetbal een zwarte sport bij uitstek. Voetbalwedstrijden kregen een politieke betekenis. Er werd zelfs in de kleedkamers vergaderd, vertelde Jordaan in het interview met The Sunday Independent. Het voetbal gaf de oppositie de mogelijkheid om zich te verenigen tegen de heersende macht, en in dat licht bezien zou een geslaagd WK opnieuw veel voor Zuid-Afrika kunnen betekenen.

Wat sport voor een land kan doen, bleek in 1995 toen Zuid-Afrika het wereldkampioenschap rugby organiseerde. Rugby was als sport van de blanken het symbool voor het apartheidsregime. Nelson Mandela, die net was gekozen tot eerste president van het nieuwe Zuid-Afrika, begreep als geen ander hoe sport een land kan verbroederen. Mandela maakte een gebaar. Hij stelde alles in het werk om ervoor te zorgen dat de zwarte bevolking massaal achter het rugbyteam ging staan. De Britse journalist John Carlin, correspondent van The Independent schreef een magistrale reconstructie over de vliegende start van de regenboognatie van Nelson Mandela in die eerste jaren. Want wat niemand voor mogelijk had gehouden gebeurde: Zuid-Afrika won de wereldtitel. Voor even waren zwart en blank verenigd.

Vijftien jaar later herinnert Gideon, de stickman van Khayelitsha zich de dag van de rugbyfinale nog als gisteren. “Toen het gebeurde wisten we niet goed wat ons overkwam. Maar het gebeurde en het zou nu zomaar weer kunnen gebeuren.” Gideon woont in Khayelitsha, de grootste township van Kaapstad. Deze dagen reist hij elke dag naar de stad om zijn kleurige wandelstokken aan voetbalsupporters te verkopen. Die beschildert hij in de kleuren van de deelnemende landen. Hij heeft net twee oranje exemplaren verkocht en eentje in het blauw en wit van Argentinië.
Gideon kijkt uit naar het WK in zijn land, evenals veel van zijn landgenoten. Na maandenlang gemopper op de prestaties van het nationale team tijdens de voorbereiding, is het land na de oefenwedstrijd tegen Guatamala, die met 5-0 werd gewonnen, weer voor even verliefd op Bafana Bafana, meldde de Zuid-Afrikaanse teletekst. Zolang het goed gaat tenminste. “Zuid-Afrika heeft 49 miljoen bondscoaches die het allemaal beter weten,” zegt Gideon hoofdschuddend.

Over mensen als Gideon zal het hier de komende vijf weken elke dag gaan. Hoe beleven zij het WK? Wat zijn hun verwachtingen? En strookt die hoop ook met de werkelijkheid van alledag?
Nog tien dagen en dan begint Twenty Ten. Molo, zeggen ze hier om een nieuwkomer te begroeten. Hallo. Vanaf vandaag is deze blog geopend. Molo. Welkom in Township Twenty Ten.